Δημοσιεύματα με ενδιαφέρον

Υπαρκτός και άμεσος ο κίνδυνος της χρεωκοπίας

του Κώστα Λαπαβίτσα 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΛΑΡΙΣΑΣ, 31 Ιανουαρίου 2010

«Το κλίμα στις διεθνείς αγορές είναι εξαιρετικά αρνητικό για τη χώρα μας. Σταδιακά έχει αναφανεί η προσδοκία ότι η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει, προσδοκία η οποία ανατροφοδοτείται – το περιμένεις, άρα δεν αγοράζεις, άρα το κάνεις πιθανότερο. Δημιουργείται έτσι πεδίο για τα διάφορα όρνεα των χρηματοπιστωτικών αγορών να παίξουν παιχνίδια εναντίον του ελληνικού κρατικού χρέους. Τις τελευταίες εβδομάδες εξελίσσεται τεράστια κερδοσκοπική επίθεση εναντίον των ελληνικών χαρτιών στο Σίτυ του Λονδίνου. Σημειωτέον ότι το παιχνίδι αυτό είναι και εναντίον του ευρώ». Αυτά υποστηρίζει σήμερα στην «Ελευθερία» ο κ. Κώστας Λαπαβίτσας καθηγητής οικονομικών στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (http://www.soas.ac.uk/staff/staff31299.php).
Ο κ. Λαπαβίτσας ειδικεύεται στον χρηματοπιστωτικό τομέα και την ιαπωνική οικονομία. Έχει δημοσιεύσει εκτενώς για θέματα πολιτικής οικονομίας του χρήματος και του πιστωτικού συστήματος. Το καινούργιο του βιβλίο θα πραγματεύεται την χρηματιστικοποίηση της οικονομίας και την κρίση του 2007-9.

Η συνέντευξη:

* Είναι τόσο απογοητευτική η κατάσταση της χώρας μας όπως την περιγράφουν οι ξένοι οίκοι και τα κεντρικά ΜΜΕ, η υπάρχει και η υπερβολή;
- Η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη. Το κλίμα για την Ελλάδα στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου είναι εξαιρετικά αρνητικό αυτήν τη στιγμή. Ευθύνεται κατά κύριο λόγο η συστηματική παραποίηση των στατιστικών στοιχείων από τις ελληνικές κυβερνήσεις για χρόνια ολόκληρα. Η επίσημη παραπληροφόρηση των αγορών δεν παραβλέπεται πλέον.  Από την άλλη, υπάρχει και άμεση πολιτική διάσταση σ’ όσα συμβαίνουν. Είναι αναπόφευκτο αυτό στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Για να αγοράσει κρατικά ελληνικά χαρτιά ο ξένος πιστωτής απαιτεί πληροφόρηση για την κατάσταση της εγχώριας οικονομίας και κοινωνίας, καθώς και για το πρόγραμμα της κυβέρνησης. Την πληροφόρηση παρέχουν κυρίως τράπεζες, διεθνείς οργανισμοί, διάφοροι οίκοι αξιολόγησης, κ.α.
Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται επίσημοι κρατικοί λογαριασμοί, δημοσιευμένα στοιχεία εταιριών, δηλώσεις κρατικών αξιωματούχων, κτλ. Όταν τα επίσημα στοιχεία παραποιούνται εκ συστήματος, το κλίμα συναλλαγών γίνεται πολύ κακό. Θα περάσει πολύς καιρός έως ότου το ελληνικό κράτος ανακτήσει την αξιοπιστία του. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο παίζονται διάφορα πολιτικά παιχνίδια από αξιωματούχους της Eυρωπαϊκής Eνωσης, ή άλλων κρατών.
Με δυο λόγια, το πρόβλημα δεν είναι ‘στημένο’, όπως μερικές φορές αφήνεται να εννοηθεί. Ούτε οφείλεται σε υπερβολές του ξένου τύπου, πολιτικά παιχνίδια σε βάρος της χώρας μας, και αλλά παρόμοια. Ο συνωμοτισμός δεν είναι καλός σύμβουλος σε τέτοια ζητήματα. Υπάρχει πολιτική διάσταση στην παρούσα κρίση, αλλά αυτή πατάει στις πραγματικές αδυναμίες του ελληνικού κράτους, και κατ’ επέκταση της οικονομίας και κοινωνίας.
* Υπάρχει όντως περίπτωση χρεοκοπίας της χώρας μας;
- Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και άμεσος. Για να το εξηγήσω με απλό τρόπο, το ελληνικό κράτος είναι υποχρεωμένο σε τακτά διαστήματα να εκτελεί πληρωμές στο εξωτερικό, πολλές εκ των οποίων είναι αποπληρωμές παλαιότερων δανείων. Για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του πρέπει να μπορεί να δανείζεται σε επίσης τακτά διαστήματα. Συχνά οι πληρωμές είναι στην αρχή του έτους, και για την Ελλάδα ο κύριος όγκος είναι μέχρι τον Απρίλιο. Εάν δεν μπορέσει να δανειστεί με λογικούς όρους στις επόμενες εβδομάδες η Ελλάδα θα βρεθεί αντιμέτωπη με στάση πληρωμών, δηλαδή χρεοκοπία.
Όπως ήδη εξήγησα το κλίμα στις διεθνείς αγορές είναι εξαιρετικά αρνητικό για τη χώρα μας. Σταδιακά έχει αναφανεί η προσδοκία ότι η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει, προσδοκία η οποία ανατροφοδοτείται – το περιμένεις, άρα δεν αγοράζεις, άρα το κάνεις πιθανότερο. Δημιουργείται έτσι πεδίο για τα διάφορα όρνεα των χρηματοπιστωτικών αγορών να παίξουν παιχνίδια εναντίον του ελληνικού κρατικού χρέους. Τις τελευταίες εβδομάδες εξελίσσεται τεράστια κερδοσκοπική επίθεση εναντίον των ελληνικών χαρτιών στο Σίτυ του Λονδίνου. Σημειωτέον ότι το παιχνίδι αυτό είναι και εναντίον του ευρώ. Δηλαδή οι κερδοσκόποι ποντάρουν και σε γενικότερη κρίση του ευρώ, οπότε τα κέρδη θα είναι πραγματικά γιγαντιαία.

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ

* Πώς φτάσαμε σ’ αυτό το σημείο;
- Προφανώς πρόκειται για συνολική αποτυχία της κοινωνίας και των πολιτικών μηχανισμών της. Να τονίσω όμως ότι δεν το εννοώ αυτό με τον τρόπο που συνήθως λέγεται, δηλαδή τα γνωστά περί κρατικής σπατάλης, ανοργανωσιάς, κλπ, κλπ. Και εξηγούμαι.
Η άμεση αιτία που φτάσαμε σε αυτό το σημείο είναι η παγκόσμια κρίση του 2007-9, η οποία και προκλήθηκε από τη γιγάντωση του χρηματοπιστωτικού τομέα και την τεράστια φούσκα του 2001-7. Στη χώρα μας έφτασε κυρίως ως κατάρρευση της ζήτησης, εγχώριας και διεθνούς, καθώς και περιορισμός των τραπεζικών πιστώσεων. Οι ελληνικές τράπεζες όμως δεν έλαβαν μέρος στο κερδοσκοπικό παιχνίδι των προηγούμενων ετών με τον ίδιο τρόπο όπως οι ιρλανδικές. Το οικονομικό πρόβλημα της Ελλάδας διαφέρει από της Ιρλανδίας, το οποίο προήλθε από εγχώρια πιστωτική έκρηξη κυρίως σχετιζόμενη με τα ακίνητα.

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Η κατάρρευση της ζήτησης στην Ελλάδα σε συνδυασμό με το δομικό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και στο στένεμα των τραπεζικών πιστώσεων οδήγησε σε ύφεση και άνοδο της ανεργίας. Τα φορολογικά έσοδα μειώθηκαν και εμφανίστηκε σ’ όλο του το μέγεθος το πρόβλημα του κρατικού ελλείμματος.
Η παρούσα κατάσταση δεν οφείλεται δηλαδή καταρχήν στο κράτος και στις λεγόμενες σπατάλες του. Αντανακλά μάλλον την αδυναμία του ελληνικού κεφαλαίου να ανταγωνισθεί διεθνώς, να επενδύσει σε νέες τεχνολογίες, να βελτιώσει την παραγωγικότητα, να κερδίσει νέες θέσεις στον διεθνή καταμερισμό της εργασίας. Το πρόβλημα ξεκινάει από το μεγάλο κεφάλαιο που δίνει και τον τόνο στην ελληνική οικονομία. Οι αδυναμίες του ελληνικού κράτους, κυρίως να φορολογήσει ορθολογικά και με στοιχειώδη κοινωνική δικαιοσύνη, κάνουν τα πράγματα πολύ χειρότερα.
Η πολιτεία της κυβέρνησης Καραμανλή βεβαίως έκανε την κατάσταση τραγική. Πρόκειται για άκρως αποτυχημένη κυβέρνηση. Χωρίς αντίληψη του πραγματικού διακυβεύματος, με πελατειακή και διεφθαρμένη αντίληψη της κυβερνητικής λειτουργίας, αντιμετώπισε όλα τα κοινωνικά προβλήματα ως επί μέρους ζητήματα που επιδέχονται κατά περίπτωση λύσεις. ‘Τακτοποίησε’ τα κοινωνικά ζητήματα κατά συρροήν. Και παρέδωσε την Ελλάδα στα πρόθυρα της χρεοκοπίας.
Σε τελική ανάλυση όμως το πρόβλημα οφείλεται στην αδυναμία της ελληνικής οικονομίας να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις του ευρώ. Αυτός είναι ο βαθύτερος λόγος για τον οποίο το πλήγμα από την κρίση έγινε αβάστακτο. Η είσοδος στο ευρώ αφαίρεσε τη δυνατότητα άσκησης νομισματικής πολιτικής και έθεσε τη δημοσιονομική πολιτική μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια του Συμφώνου Σταθερότητας. Μετέθεσε το βάρος της προσαρμογής, δηλαδή, στον παραγωγικό τομέα. Όμως το μεγάλο ελληνικό κεφάλαιο αποδείχτηκε πολύ λίγο μπροστά σε αυτήν την πρόκληση. Δεν κατάφερε να ανταγωνισθεί, να επενδύσει σε νέες τεχνολογίες, να ανταπεξέλθει στις νέες συνθήκες.

ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΑ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

Ποιο είναι το όφελος, για παράδειγμα, από την πολυδιαφημισμένη επιστροφή του ναυτιλιακού κεφαλαίου κατά τη δεκαετία του 2000; Πού είναι η τόνωση του παραγωγικού ιστού; Ο αέρας δημιουργίας που υποτίθεται ότι θα έφερναν οι δυναμικοί καπιταλιστές της παγκόσμιας αγοράς;
Άλλο παράδειγμα είναι η ενίσχυση των τραπεζών με 27 δισ. Οι οποίες τράπεζες – ελεγχόμενες σε μεγάλο βαθμό από το μεγάλο κεφάλαιο – συνέχισαν να περιορίζουν τον δανεισμό προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Παράλληλα δανείζονταν με χαμηλά επιτόκια από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για να δανείζουν με πολύ ψηλότερα στο ελληνικό κράτος. Την προηγούμενη δεκαετία Ιάπωνες επενδυτές δανείζονταν με χαμηλά επιτόκια εγχώριως για να αγοράζουν ξένα χαρτιά στις παγκόσμιες αγορές. Ήταν το λεγόμενο ‘κάρι τρέιντ’. Το τελευταίο διάστημα οι ελληνικές τράπεζες επιδόθηκαν σε ένα είδος αντιστραμμένου ‘κάρι τρέιντ’. Πρόκειται στην ουσία για κερδοσκοπία εις βάρος του κράτους και του ελληνικού λαού.
Για να το πω συνοπτικά, η είσοδος της Ελλάδας στο ευρώ έφερε μεγάλη πτώση της ανταγωνιστικότητας και αποδείχτηκε αποτυχημένη όσον αφορά τον τομέα της παραγωγής. Στο πλαίσιο αυτό γιγαντώθηκαν οι εγγενείς αδυναμίες του ελληνικού κράτους, οι πελατειακές του δομές και η εδραιωμένη διαφθορά. Για τον εργαζόμενο κόσμο, απ’ την άλλη, το ευρώ σήμανε ακρίβεια και δυσκολίες στην κατανάλωση».
* Οι Ευρωπαίοι προτείνουν το μοντέλο της Ιρλανδίας για τη χώρα μας και από την άλλη ο πρωθυπουργός πάει σε μέτρα που έχουν να κάνουν με τις προεκλογικές του δεσμεύσεις. Με οικονομικούς όρους και όχι πολιτικούς ποιο εκτιμάτε ότι θα είναι το αποτέλεσμα;
- Φοβάμαι ότι τα πράγματα είναι πλέον πολύ χειρότερα απ’ ότι η ερώτησή σας υπονοεί. Ο κ. Παπανδρέου εξελέγη στη βάση ορισμένων υποσχέσεων και αντιλήψεων περί κοινωνικού κράτους και αλλαγής, τις οποίες όπως φαίνεται δεν μπορεί να πραγματοποιήσει. Και αυτός και η κυβέρνησή του θα έχουν ήδη αντιληφθεί την αμείλικτη φύση της πραγματικότητας.
Η κυβέρνηση για την ώρα έχει επιλέξει την πολιτική της ελάχιστης ικανοποίησης των προεκλογικών εξαγγελιών, με παράλληλη προσπάθεια περιορισμού των κρατικών ελλειμμάτων και ανάκτηση της εμπιστοσύνης στις διεθνείς αγορές. Το πρόγραμμα σταθεροποίησης που μόλις εξήγγειλε προβλέπει μείωση του ελλείμματος από 12.7% του ΑΕΠ σε περίπου 3% το 2012. Ισχυρίζεται ότι θα το πετύχει με περιορισμένες περικοπές δαπανών και αύξηση του φορολογικού εισοδήματος. Ελπίζει, δηλαδή, να πείσει τις αγορές ότι θα καταφέρει μόνη της να διορθώσει την κατάσταση, συνεχίζοντας έτσι να δανείζεται τα ποσά που χρειάζεται, με όλο και χαμηλότερα επιτόκια.
Δυστυχώς τα πράγματα ήδη κινήθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση, διότι η Ελλάδα δεν έχει πλέον φερεγγυότητα, και τα κερδοσκοπικά παιχνίδια είναι πολύ μεγάλα. Τα επιτόκια δανεισμού του ελληνικού κράτους ανέβηκαν σε δυσθεώρητα ύψη μετά την ανακοίνωση του σχεδίου του κ. Παπακωνσταντίνου, κοντά στο 4% πάνω από τα γερμανικά επιτόκια δανεισμού. Η τρέχουσα πολιτική της κυβέρνησης θα δοκιμαστεί πολύ σκληρά, και θα έχει μεγάλο κόστος για τον ελληνικό λαό καθώς ο δανεισμός είναι πανάκριβος.
Δεν είναι προς έκπληξη η αντίδραση των αγορών. Η μείωση του ελλείμματος που υπόσχεται ο κ. Παπακωνσταντίνου θα ήταν ηράκλειος άθλος για κυβερνήσεις με πολύ μεγαλύτερη αξιοπιστία της ελληνικής. Οι στόχοι δε είναι τόσο φιλόδοξοι που, και αν ακόμη επιτευχθούν, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι χειρότερη ύφεση, καθώς η ζήτηση είναι ήδη αδύναμη. Αυτό θα σημάνει και μείωση φορολογικών εσόδων. Πριονίζουμε δηλαδή το κλαδί στο οποίο καθόμαστε.

ΒΟΗΘΕΙΑ ΑΠΟ Ε.Ε. Ή Δ.Ν.Τ.

Αν η Ελλάδα δεν καταφέρει να δανειστεί μόνη της στην ανοιχτή αγορά, οι επιλογές της είναι ουσιαστικά δυο: Η πρώτη είναι δάνειο από την ΕΕ με περιοριστικούς όρους που θα βάζει τη χώρα σε καθεστώς επιτήρησης. Το πλήγμα θα είναι τεράστιο, η οικονομία θα περάσει σε ύφεση διαρκείας και η αναδιάρθρωση του παραγωγικού ιστού θα γίνει με τους χειρότερους όρους. Στην πράξη θα χαθούν πολλά χρόνια ανάπτυξης, μια ολόκληρη γενιά θα υποφέρει.
Να τονίσω ότι τίποτε δεν εγγυάται ότι η Ε.Ε. θα προχωρήσει σε τέτοιο δανεισμό. Η στάση έναντι της Ελλάδας είναι εξαιρετικά αρνητική, και δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι θα υπάρξει συνδρομή. Παράλληλα υπάρχει ολόκληρη παραφιλολογία ότι θα ήταν καλύτερο μακροπρόθεσμα για την ΕΕ να εξαναγκαστεί η Ελλάδα σε αποχώρηση από το ευρώ.
Από την άλλη, η κατάσταση της Ελλάδας έχει καταδείξει τις γενικότερες αδυναμίες του ευρώ, κυρίως την εξαιρετικά περιοριστική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική που επιβάλλει στα κράτη μέλη. Είναι πασιφανές ότι το κοινό νόμισμα έχει λειτουργήσει ως μέγγενη για τα μικρότερα κράτη, δημιουργώντας δομικά ελλείμματα στις τρέχουσες συναλλαγές. Ενώ έχει επιτρέψει στη Γερμανία να ανακάμψει εμπορικά μετά το πλήγμα της κρίσης του 2007-9. Αν η Ελλάδα εξαναγκαστεί σε αποχώρηση, είναι πιθανόν να ακολουθήσουν κερδοσκοπικές επιθέσεις κατά της Ιρλανδίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, και της Ιταλίας. Υπάρχει, δηλαδή, κίνδυνος γενικής κρίσης του ευρώ, και άρα πίεση στην Ε.Ε. να βοηθήσει την Ελλάδα.
Η δεύτερη επιλογή είναι να δώσει η Ε.Ε. το πράσινο φως στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να επέμβει στην Ελλάδα. Ήδη ορισμένες κινήσεις έχουν γίνει προς αυτήν την κατεύθυνση. Δεν είναι βέβαια εύκολο για την Ε.Ε. να δεχτεί ότι κράτος-μέλος του ευρώ θα δεχτεί παρέμβαση του ΔΝΤ. Ούτε είναι ξεκάθαρο το τι θα σημαίνει αυτό για τη θεσμική θέση της Ελλάδας. Στην ουσία όμως θα πρόκειται για χειρότερη εκδοχή της πρώτης επιλογής. Είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε πολύ σκληρά μέτρα που θα επιτείνουν τη ύφεση και θα έχουν μεγάλο κοινωνικό κόστος».
* Μπορεί να οδηγηθεί η Ελλάδα εκτός του ευρώ;
- Φτάσαμε λοιπόν στον γόρδιο δεσμό. Η προοπτική αυτή εμφανίζεται από την κυβέρνηση και τους μετέχοντες στην εξουσία – πολιτική και οικονομική – ως η τραγικότερη εξέλιξη που θα μπορούσε να συμβεί στη χώρα μας. Είναι κατανοητό αυτό από τη σκοπιά τους. Η είσοδος στο ευρώ έχει παρουσιαστεί περίπου ως η μεγαλύτερη γεωπολιτική επιτυχία της Ελλάδας από την εποχή των Βαλκανικών πολέμων. Δεν είναι έτσι όμως. Η πικρή αλήθεια είναι ότι η ελληνική αστική τάξη, η οποία και κατευθύνει τις τύχες της χώρας, έχει αποτύχει πλήρως να εντάξει την Ελλάδα με επιτυχία στους μηχανισμούς του ευρώ. Το κόστος το πληρώνει εν πολλοίς η ελληνική κοινωνία.
Η εκτίμησή μου είναι ότι ακόμη κι αν φτάσει η χώρα σε παύση πληρωμών με αναγκαστικό δανεισμό οι διαμορφωτές πολιτικής θα συνεχίσουν να επιδιώκουν τη συμμετοχή στο ευρώ με οποιοδήποτε κόστος. Αν βεβαίως τους επιτραπεί από την ΕΕ. Θα πρόκειται για άκρως προβληματική στάση, το ισοδύναμο του κουρέα με τις βδέλλες του: ο ασθενής θα χειροτερεύει, ο κουρέας θα προσθέτει κι άλλες βδέλλες.
Η προσαρμογή που θα επιχειρηθεί εντός του ευρώ και κάτω από την εποπτεία της ΕΕ, ή του ΔΝΤ, θα εστιασθεί στη μείωση των πραγματικών εισοδημάτων, στην απάλειψη εργασιακών δικαιωμάτων, στην ιδιωτικοποίηση, και στην υποχώρηση του δημοσίου από την οικονομία. Θα υπάρξουν στασιμότητα και ύφεση για χρόνια. Ακόμη κι έτσι όμως, δεν υπάρχει απολύτως καμία εγγύηση ότι το ελληνικό κεφάλαιο είναι ικανό να επιτύχει την επιτυχή λειτουργία της οικονομίας εντός του ευρώ μακροπρόθεσμα.
Η αποτυχημένη δεκαετία που πέρασε προσφέρει πολλές ενδείξεις για του λόγου το αληθές. Πού είναι οι επενδύσεις, οι νέες τεχνολογίες, οι νέοι τομείς κερδοφορίας, ο δυναμισμός; Είναι πιθανό η παραμονή εντός του ευρώ να οδηγήσει τη χώρα στο τέλμα για πολλά χρόνια, με τον παραγωγικό ιστό να παραδέρνει χωρίς κατεύθυνση, την ανισότητα να μεγαλώνει, και τα πραγματικά εισοδήματα σε στασιμότητα.
Αν όντως η χώρα φτάσει στη χρεοκοπία θα είναι καιρός να επανεξετάσει και τη συμμετοχή της στο ευρώ. Το κοινό νόμισμα προσφέρει ελάχιστες δυνατότητες ανάπτυξης, και σε τελική ανάλυση φαίνεται ότι δεν προστατεύει και από τους κινδύνους των παγκοσμίων αγορών κεφαλαίου. Η συνέχιση της συμμετοχής στο ευρώ δεν είναι απαραίτητα αυτονόητη. Ούτε είναι η επαναφορά της δραχμής το απόλυτο κακό, όπως συχνά αφήνεται να εννοηθεί. Θα υπάρξει βεβαίως μεγάλη υποτίμηση σε σχέση με την τιμή εισόδου των 340 δραχμών. Αυτό θα έχει σημαντικό κόστος για όσους πρέπει να εξυπηρετήσουν χρέος στο εξωτερικό. Από την άλλη, θα δοθεί πνοή ζωής στην ελληνική παραγωγή, της οποίας η ανταγωνιστικότητα έχει καταρρεύσει. Θα ανακτήσει επίσης η χώρα τον έλεγχο της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, έστω και υπό την δαμόκλειο σπάθη της εξωτερικής ισοτιμίας.
Από μόνη της όμως η επαναφορά της δραχμής δεν αποτελεί λύση. Αν γίνει χωρίς αλλαγή θεσμών και δομών, το αποτέλεσμα θα είναι περαιτέρω οικονομική αστάθεια, με πιθανή άνοδο του πληθωρισμού. Θα πρέπει λοιπόν να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα αιτία της αποτυχίας. Ποιο θα είναι το μέλλον του μεγάλου ελληνικού κεφαλαίου, το οποίο και δεν κατάφερε να προσαρμοστεί στις συνθήκες των ευρωπαϊκών αγορών; Πώς θα γίνει η ανάταξη του τραπεζικού συστήματος ώστε να στηριχτεί πραγματικά η ανάπτυξη; Τι θα γίνει με την τεράστια ανισότητα και την έλλειψη κράτους πρόνοιας που σφραγίζει την ελληνική κοινωνία; Πώς θα ελαττωθούν οι στρατιωτικές δαπάνες, τις οποίες λυμαίνεται ένα τεράστιο κύκλωμα τρωκτικών; Τι θα γίνει, τέλος, με τη διαφθορά και την ανεπάρκεια του κράτους;
Η αναδυόμενη κρίση θα θέσει αυτά και άλλα ζητήματα επί τάπητος. Χρειάζεται η κινητοποίηση καινούργιων κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων για να υπάρξουν λύσεις υπέρ των πολλών. Είναι πλέον φανερό ότι το πλέγμα συμφερόντων που κυριάρχησε στη χώρα μας εδώ και δεκαετίες έχει αποτύχει ιστορικά.

 

Οι Έλληνες πρέπει να αντιπαλέψουν τη νεοφιλελεύθερη Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ελλάδα καταδικάζεται  στη γνωστή αντιδημοκρατική  θεραπεία που είναι χειρότερη απ’ την ασθένεια  — και οι εργαζόμενοι πληρώνουν για άλλη μια φορά 

του Κώστα Δουζίνα (καθηγητή δικαίου, Νομική Σχολή, Birkbeck College, Πανεπ. Λονδίνου) 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: GUARDIAN, 4 Φεβρουαρίου 2010
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/feb/04/greece-eu-fiscal-policy-protest
Μετάφραση: Αριάδνη Αλαβάνου

 

Ο Πολ Μπρέμερ, ο  πρώτος μεταπολεμικός Αμερικανός διοικητής  του Ιράκ, επέβαλε στο ρημαγμένο  Ιράκ μια οικονομική πολιτική που  ο Economist αποκάλεσε καθεστώς που “ονειρεύονται όλοι οι καπιταλιστές”. Δύσκολα θα μπορούσε να βρει κανείς μια καλύτερη φράση για να περιγράψει τα μέτρα του προγράμματος “σταθερότητας” που υποβλήθηκε από την Ελλάδα και εγκρίθηκε εχθές [3/2] από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το πρόγραμμα προβλέπει μείωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού της χώρας από το τρέχον 12,7% επί του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος στο 2,8% το 2012 και υπόσχεται άμεσες περικοπές στους προϋπολογισμούς των υπουργείων κατά 10%, πάγωμα των προσλήψεων στον δημόσιο τομέα, κατάργηση των ποικίλων φορολογικών εκπτώσεων και αύξηση της έμμεσης φορολογίας. Σαν να μην ήταν αρκετά όλα αυτά, ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου ανήγγειλε την Τρίτη, με ένα δραματικό διάγγελμα προς το έθνος, κι άλλα πρωτοφανή μέτρα λιτότητας, στα οποία περιλαμβάνονται άμεσες αυξήσεις του φόρου των καυσίμων, αύξηση του συντάξιμου ορίου ηλικίας και περικοπές των επιδομάτων των δημοσίων υπαλλήλων που φτάνουν στο 10% του μισθού για τους περισσότερους και μέχρι 40% για τους ακαδημαϊκούς. Όπως στη Βρετανία, τα πανεπιστήμια είναι τα πρώτα που θα πληγούν, αφού τα θεωρούν μια δευτερεύουσα πολυτέλεια, παρά τη διατυμπανιζόμενη “οικονομία της γνώσης”.

Όλα αυτά θα εφαρμοστούν  στην πιο φτωχή χώρα της παλιάς Ευρώπης που έχει ποσοστό ανεργίας των νέων της τάξης του 25%, οικονομική στασιμότητα και ενώ οι παραδοσιακοί κλάδοι της ναυτιλίας, του τουρισμού και της οικοδομής δέχονται τεράστιες πιέσεις. Αυτά τα μέτρα θα ολοκληρώσουν ένα φαύλο οικονομικό κύκλο αυξανόμενης ανεργίας, συρρικνούμενων φορολογικών εσόδων και κερδοσκοπικής αγοραίας αποτίμησης της οικονομικής πολιτικής. Θα βυθίσουν τη χώρα από την τρέχουσα κατάσταση βαθιάς κρίσης σε μια διαρκή ύφεση χωρίς ορατή διέξοδο.

“Η Ελλάδα είναι στο μάτι του κερδοσκοπικού κυκλώνα”, είπε ο Παπανδρέου στο διάγγελμά του. Αναφερόταν στη μείωση της πιστοληπτικής αξιολόγησης της Ελλάδας  εκ μέρους τριών ανεύθυνων ιδιωτικών εταιρειών και την επακόλουθη αγοραία κερδοσκοπία  στα ελληνικά ομόλογα για τη χρηματοδότηση του ελλείμματος, που οδήγησαν τα επιτόκια κρατικού δανεισμού σε μια αύξηση άνω του 4% από την τιμή αναφοράς.  Πρόκειται για μια επανάληψη, σε ακόμη μεγαλύτερη έκταση, της επίθεσης του Σόρος στο νόμισμα της Βρετανίας, το 1992, που το οδήγησε σε μια ταπεινωτική έξοδο από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών και της κερδοσκοπικής επίθεσης στο βρετανικό τραπεζικό σύστημα το 2008. Σηματοδοτεί μια ζοφερή κατάσταση πραγμάτων που γίνεται αποδεκτή από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις κυβερνήσεις: ελάχιστα κερδοσκοπικά hegde funds έχοντας ισοπεδώσει μεγάλες τράπεζες  στοιχηματίζουν τώρα στη χρεοκοπία μιας ολόκληρης χώρας, ελπίζοντας να το καταφέρουν μέσω των τοποθετήσεών τους στην  υποτίμηση των ελληνικών ομολόγων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία  ότι οι οικογένειες Παπανδρέου και  Καραμανλή, οι άρχουσες δυναστείες της  μεταπολεμικής Ελλάδας, έχουν αξιοποιήσει το σύστημα ευνοιοκρατίας και την απασχόληση στον δημόσιο τομέα για να αποκομίσουν πολιτικά οφέλη, αυξάνοντας σε τεράστιο βαθμό τον δημόσιο τομέα και το χρέος του. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μεγάλη φοροδιαφυγή, η διαφθορά και οι πελατειακές σχέσεις έχουν συμβάλει ουσιαστικά στα σημερινά δεινά. Αλλά η θεραπεία είναι πολύ χειρότερη από την ασθένεια και θα γίνει εις βάρος των συνήθων θυμάτων: των μισθωτών, των στρωμάτων που έχουν χαμηλά εισοδήματα, των αγροτών που βρίσκονται στα όρια της επιβίωσης και των ανέργων.

Γενικότερα, η Ελλάδα γίνεται το πειραματόζωο σε μια νέα  φάση νεοφιλελεύθερου σωφρονισμού  στον απόηχο της οικονομικής και  χρηματοπιστωτικής κρίσης. Τα μέτρα  δημοσιονομικής και φορολογικής  “σταθερότητας” αποτελούν έκφραση  του άκρως θαυμαζόμενου οικονομικού δόγματος που οδήγησε στην καταστροφή του 2008, αλλά ακόμη κυριαρχεί στη σκέψη των Ευρωπαίων πολιτικών ηγετών. Η ιδιωτικοποίηση, η απορρύθμιση και  η μαύρη μαγεία της μετατροπής των πάντων σε παράγωγα χρηματιστικά εργαλεία θεωρητικά έχουν απορριφθεί από τους παλιούς πιστούς, αλλά ακόμη είναι κυρίαρχες στα περιβάλλοντα των ελιτίστικων σχολών διοίκησης επιχειρήσεων και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.  Ο Ομπάμα εφάρμοσε το περασμένο έτος μια δημοσιονομική πολιτική τόνωσης της οικονομίας 787 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η οποία περιλαμβάνει φορολογικές μειώσεις, επέκταση των επιδομάτων ανεργίας και αύξηση των δαπανών για την εκπαίδευση, την υγεία, την υποδομή και την ενέργεια. Η ευρωπαϊκή Ελλάδα καταδικάζεται στη δημοσιονομική λιμοκτονία. Το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας ανέρχεται στο 225% του ΑΕΠ και χρηματοδοτείται μέσω εσωτερικού δανεισμού, μόλις το 6% βρίσκεται σε ξένα χέρια. Η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να δανείζεται από τις ξένες αγορές, πληρώνοντας τόκο που μόνο τοκογλυφικός  θα μπορούσε να αποκληθεί.  Ο επίτροπος οικονομικών Χοακίν Αλμούνια μίλησε με κυνική σαφήνεια για το στόχο του προγράμματος “σταθερότητας”, λέγοντας ότι η Ελλάδα χρειάζεται κι άλλες “μεταρρυθμίσεις του συστήματος των συντάξεων, της υγείας, των εργασιακών σχέσεων”. Πρόκειται για μια αναίσχυντη προσπάθεια να χρησιμοποιήσει ένα σχετικά μικρό πρόβλημα χρέους για να αλλάξει δραστικά την ταξική ισορροπία  και την ισορροπία κράτους-κοινωνίας σε μια χώρα που είναι γνωστή για τη ριζοσπαστική πολιτική και τα μαχητικά συνδικάτα της.

Η νομιμοποίηση της  Ευρωπαϊκή Ένωσης βασίζεται στις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και την αλληλεγγύης. Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς θύμισε, μέσα απ’ αυτές τις σελίδες, στους Ευρωπαίους τις παραδόσεις τους ,  προτείνοντας την έκδοση ενός ευρωομολόγου για να βοηθηθεί η Ελλάδα και άλλες χρεωμένες οικονομίες. Ένα τέτοιο άμεσο καταπραϋντικό μέτρο θα λειτουργούσε ως από μηχανής θεός, αλλά το νεοφιλελεύθερο φάντασμα έχει εκτοπίσει το θεό από τη μηχανή.

Υπάρχει άλλη μία, ακόμη  πιο ανησυχητική πτυχή σ’ αυτές  τις καταστροφικές εξελίξεις. Ο  Παπανδρέου εξελέγη τέσσερις μήνες πριν βάσει ενός προγράμματος ανακατανομής [του πλούτου] και κοινωνικής δικαιοσύνης. Σήμερα δέχεται να κάνει το ακριβώς αντίθετο. Αυτή είναι μια μεγάλη επίθεση στην πολιτική και η πιο σαφής έκφραση του νεοφιλελεύθερου μίσους για τη δημοκρατία. Ο επίτροπος Αλμούνια συμβούλευσε τους Έλληνες πολιτικούς και το κοινό να στηρίξουν τα μέτρα, προσθέτοντας μια ελάχιστα κρυμμένη απειλή η οποία αποκάλυψε την λατρεία των αγορών και την υποκρισία ως προς τη ρυθμιστική ανικανότητα. Οι αγορές μπορούν να κερδοσκοπούν ανενόχλητες εις βάρος των ελληνικών ομολόγων, οδηγώντας το κόστος του δανεισμού σε δυσβάσταχτα επίπεδα, μόνο και μόνο επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως ανώτατο όριο στο δημόσιο έλλειμμα το μη ρεαλιστικό 3%. Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ελλάδα πιέζεται από τη μια μεριά από την ΕΕ και από την άλλη από τις αγορές. Αυτή είναι μια θύελλα που την προκαλούν οι ίδιοι. Οι πολιτικοί και οι ευρωκράτες έχουν αποδεχθεί το ρόλο των ασήμαντων παικτών σε μια οικονομία-καζίνο που έχει τοποθετηθεί πάνω από την πολιτική.

Η βίαιη εκπτώχευση πολύ μεγάλου αριθμού ανθρώπων, η  εντατική ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών  και των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας μέσω της δραστικής μείωσης του  δημόσιου τομέα και η ένταση της  εξάρτησης από τις ξένες αγορές για την εξυπηρέτηση του χρέους ισοδυναμούν με απώλεια κυριαρχίας που είναι παρόμοια μ’ αυτή ενός κράτους υπό κατοχή, ισοδυναμούν με μια εκτεταμένη αναδιάταξη των εθνικών περιουσιακών στοιχείων προς όφελος του κεφαλαίου και με μια βαθιά κρίση νομιμοποίησης της ΕΕ.

Οι Έλληνες είναι υπερήφανος λαός. Βομβαρδίζονται συνεχώς και αδιαλείπτως από τα ΜΜΕ , την κυβέρνηση και ευεπηρέαστους ακαδημαϊκούς που αποσκοπούν να τους κάνουν να πιστέψουν πως είναι υπεύθυνοι για τις αποτυχίες ενός συστήματος  υπέρ του οποίου ουδείς  ψήφισε ποτέ.  Εδώ στη Βρετανία χρησιμοποιούμε επίσης τη φράση “δεν υπάρχει άλλη λύση”. Όμως πάντα υπάρχει άλλη λύση. Η σημερινή δύσκολη κατάστασή τους θέτει τους Έλληνες στην πρώτη γραμμή μιας ευρύτερης επίθεσης βασισμένης στις ευρωπαϊκές αρχές της δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης, που πάντα είχαν μια δόση ρητορείας αλλά τώρα παραβιάζονται σε όλο το εύρος τους. Το ιδανικό θα ήταν η κυβέρνηση να ξεχάσει την ψεύτικη ορθοδοξία που καθιστά την Ελλάδα τόσο κυρίαρχη όσο είναι το Ιράκ και να καλέσει στη δημιουργία ενός εθνικού μετώπου αντίστασης στη βάρβαρη επίθεση. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να διεγείρει την εθνική υπερηφάνεια  και μια αίσθηση αδικίας. Θα μπορούσε να εκτρέψει τον ελληνικό εθνικισμό από την πρόσφατη ακραία, δεξιά, ξενοφοβική παθολογία του προς κάτι πλησιέστερο προς την ελληνική παράδοση: την υπεράσπιση της δημοκρατίας. Η Ισλανδία κάλεσε σε δημοψήφισμα για να αποφασίσει την αποπληρωμή του χρέους της. Το ίδιο θα έπρεπε να κάνει και η Ελλάδα.

Αυτό είναι απίθανο  να συμβεί ωστόσο, επειδή το κυβερνών κόμμα είναι κι αυτό δέσμιο των παλιών πελατειακών σχέσεων και του νεοφιλελευθερισμού.  Η απουσία μιας κυβερνητικής αντίδρασης δίνει πιο μεγάλη διάσταση στο ρόλο της Αριστεράς, μιας από τις πιο ισχυρές στην Ευρώπη. Η Αριστερά έχει την ιστορική ευθύνη να κινητοποιήσει το κοινό των Ελλήνων ενάντια σ’ αυτό το τσουνάμι της αντιδημοκρατικής ηλιθιότητας και αδικίας. Οι Έλληνες έχουν δείξει πως ξέρουν να αντιστέκονται, από την κλασική Αντιγόνη μέχρι τον αθηναϊκό Δεκέμβρη του 2008. Ήδη οι αγρότες έχουν μπλοκάρει τους δρόμους που οδηγούν στο βορρά και στη Βουλγαρία, κάνοντας τον Μπαρόζο να απειλεί με νομικά μέτρα. Οι δημόσιοι υπάλληλοι απεργούν και έχει προκηρυχθεί γενική απεργία προς το τέλος του τρέχοντος μήνα.

Επίσης, η Αριστερά οφείλει να κινητοποιήσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Εάν η επίθεση στους Βρετανούς ανθρακωρύχους και στα συνδικάτα τους ήταν το εμβληματικό γεγονός του πρώιμου νεοφιλελευθερισμού, η επίθεση στην Ελλάδα είναι η αρχή της δεύτερης φάσης του. Εάν πέσει η Ελλάδα, οι αγορές, αναμφίβολα, θα επιτεθούν στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και μετά στη Βρετανία, με την ευρωπαϊκή Επιτροπή, σαν άλλο Πόντιο Πιλάτο, να νίπτει τας χείρας της, παίζοντας το ρόλο ενός τραγικού χορού. Το μέλλον της δημοκρατίας και της κοινωνικής Ευρώπης βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση – οι Έλληνες πρέπει να αγωνιστούν για λογαριασμό όλων μας.

 

Γερμανικά πλεονάσματα στην πλάτη μας

του Ευκλ. Τσακαλώτου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 31 Ιανουαρίου 2010

Πριν από λίγες μέρες ονειρεύτηκα ότι είχα πάει διακοπές στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Εκεί συνάντησα τον John Maynard Keynes, που μου υπαγόρευσε το ακόλουθο γράμμα. Σας το παραθέτω χωρίς σχόλιο.

Αγαπητέ κ. Παπακωνσταντίνου,

Σας ζητώ συγνώμη γι’ αυτή μου την παρέμβαση, αλλά παρακολουθώ εδώ και καιρό το δράμα σας. Πρέπει να σας πω ότι είχα κάποιες προσδοκίες πριν από τις εθνικές εκλογές σας, όταν λέγατε ότι θα διαπραγματευθείτε με την Ε.Ε. για το πώς θα αντιμετωπιστεί η κρίση στη χώρα σας. Αλλά μετά από τις εκλογές διαπραγμάτευση δεν είδα, τουλάχιστον όπως την καταλαβαίνω εγώ από εδώ που είμαι.

Το θέμα είναι ότι για να διαπραγματευθεί κανείς πρέπει να στηριχθεί στις δικές του αναλύσεις και στις δικές του αξίες. Και μετά πρέπει να δημιουργήσει συσχετισμούς, συμμαχώντας με άλλους που έχουν παρόμοιες αναλύσεις και αξίες. Και αυτό δεν το βλέπω να γίνεται. Η Ε.Ε. αντιμετωπίζει ενιαία, και με την ίδια συνταγή, τις αδύνατες χώρες, τα λεγόμενα PIGS (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα και Ισπανία). Παρεμπιπτόντως, βλέπω ότι η ορθοδοξία στα οικονομικά παραμένει όσο αγενής ήταν στην εποχή μου, όταν αντιμετώπιζα στην επιτροπή Macmillan παρόμοια επιχειρήματα για μείωση ελλειμμάτων και μισθών σε συνθήκες ύφεσης και ανεργίας. Η ουσία όμως είναι ότι, ενώ εσείς αντιμετωπίζετε αυτή την ενιαία στάση σε επίπεδο ιδεολογίας και πολιτικής, δεν διαμορφώνετε μια εξίσου ενιαία αντεπίθεση.

Κατ’ αρχάς φαίνεται να έχετε δεχθεί το επιχείρημα ότι η Ελλάδα πληρώνει τώρα το γεγονός ότι για πολλά χρόνια κατανάλωνε πάνω από το μπόι της. Αλήθεια πιστεύετε ότι μόνο έτσι εξηγούνται τα μεγάλα ελλείμματα στα δημοσιονομικά και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών; Οτι τα PIGS έχουν τα τελευταία χρόνια ελλείμματα στο ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών είναι άσχετο από το γεγονός ότι κάποιες άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, έχουν μονίμως πλεονάσματα; Η Γερμανία, για παράδειγμα, το 2007 είχε ένα πλεόνασμα στο εμπορικό ισοζύγιο περίπου στο 8,15% του δικού της ΑΕΠ, και από αυτό πάνω από το μισό (63,4%) προερχόταν από καθαρές εξαγωγές σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι καθαρές εξαγωγές προς τα PIGS την ίδια εποχή αντιστοιχούσαν σε 17% του γερμανικού εμπορικού πλεονάσματος. Με λίγα λόγια, η Γερμανία εξαρτάται από τη ζήτηση που δημιουργούν οι άλλες χώρες της Ε.Ε. Να το πω και αλλιώς. Αν οι αδύνατες και ελλειμματικές οικονομίες όπως η Ελλάδα δεν είχαν την κατανάλωση και τη ζήτηση που είχαν, η Γερμανία δεν θα είχε πάει τόσο καλά.

Ας το δούμε και από την πλευρά του πληθωρισμού. Εχετε δεχθεί (ως PIGS) αδιαμαρτύρητα ότι τα ελλείμματά σας αντανακλούν μια έλλειψη ανταγωνιστικότητας, ότι η βασική αιτία έχει να κάνει με το ότι οι τιμές των δικών σας προϊόντων έχουν ανέβει πιο γρήγορα από αυτό που ισχύει γενικά στην υπόλοιπη Ε.Ε. Γιατί δεν λέτε, αντιθέτως, ότι ο λόγος που η Γερμανία έχει χαμηλότερο πληθωρισμό έχει να κάνει με το γεγονός ότι δεν βασίζεται στην εγχώρια ζήτηση; Η Γερμανία είχε τα προηγούμενα οκτώ χρόνια χαμηλότερο πληθωρισμό από τον μέσο όρο της Ε.Ε., παρά το πολύ χαμηλό επίπεδο αυτού του μέσου όρου. Αν, δηλαδή, η Γερμανία είχε μια πιο επεκτατική πολιτική, αυτό θα ανέβαζε τον πληθωρισμό της και θα βοηθούσε τα PIGS να εξάγουν περισσότερο.

Αυτό που παρατηρώ στις οικονομίες της Ε.Ε. αποτελεί μια τοπική εκδοχή του παγκόσμιου οικονομικού προβλήματος. Και βλέπω ότι οι οικονομικές ανισορροπίες συνεχίζονται και μετά από την κρίση του 2008. Η Κίνα θα συνεχίζει να είναι συστηματικά πλεονασματική και οι ΗΠΑ ελλειμματικές; Αυτό δεν αποτελεί μια βιώσιμη λύση. Το είχα πει και στις παρεμβάσεις μου στο Bretton Woods μετά τον πόλεμο, αλλά δεν εισακούστηκα. Οι παγκόσμιοι οικονομικοί οργανισμοί δεν μπορούν να αδιαφορούν για την άνιση ανάπτυξη του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Οφείλουν να ασκούν πιέσεις και στις πλεονασματικές οικονομίες, όχι μόνο στις ελλειμματικές. Προβλέπω ότι πολύ γρήγορα θα υπάρχει ξανά πρόβλημα αν δεν πάρετε στα σοβαρά αυτό το δίδαγμα της οικονομικής θεωρίας.

Για εσάς στην Ε.Ε. τα πράγματα έπρεπε να είναι πιο εύκολα. Δεν μπορεί σε μια νομισματική ένωση να μη βλέπουν οι οικονομίες τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις. Η Ε.Ε. δεν μπορεί να λειτουργεί μονίμως υπέρ των ισχυρών, ως ένας ενιαίος οικονομικός χώρος χωρίς συντονισμό και αλληλεγγύη. Η μόνη λύση που προτείνεται για τις αδύνατες χώρες είναι μια μακρά περίοδο ύφεσης και αποπληθωρισμού. Υποτίθεται ότι με αυτό τον τρόπο -να μην κρυβόμαστε, μέσω ανεργίας δηλαδή- θα μειωθούν οι τιμές και τελικά θα γίνουν τα προϊόντα πιο ανταγωνιστικά. Μόνο που αυτή η διαδικασία παίρνει πολύν καιρό να δουλέψει, αν δουλέψει. Και συχνά εγκαταλείπεται στον δρόμο, μια και δεν αρκεί να μειωθεί ο πληθωρισμός στα ευρωπαϊκά επίπεδα αλλά χρειάζεται να μειωθούν περαιτέρω οι τιμές για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των συσσωρευμένων ελλειμμάτων όλων των προηγούμενων ετών.

Η παραπάνω συνταγή δεν μπορεί να αποτελεί βάση για διαπραγμάτευση. Για να διαπραγματευθεί κανείς πρέπει να έχει τη δική του εικόνα για το πώς δουλεύουν οι οικονομίες. Μόνο έτσι θα είναι σε θέση να αποδομήσει τις ιδέες, και άρα τα επιχειρήματα, του αντιπάλου στη διαπραγμάτευση. Μόνο με μια διαφορετική προσέγγιση θα μπορέσει να βρει συμμάχους για μια εναλλακτική στρατηγική. Η χώρα σας εισέρχεται σε μια μακρά περίοδο ύφεσης. Αν δεν αλλάξετε την ατζέντα, προβλέπω τα προβλήματα να επιδεινώνονται. Θα επανέλθω!

Με εκτίμηση, John Maynard Keynes

Δυστυχώς, δεν επτωχεύσαμε

του Κ. Βεργόπουλου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΤΑ ΝΕΑ, 16 Ιανουαρίου 2010

Το δημόσιο χρέος απέβη θέμα ανησυχίας τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό τις τελευταίες εβδομάδες. Συμβάλλουν σε αυτό παράγοντες με κάθε προέλευση και κίνητρο, με νόμιμες ή και ανομολόγητες επιδιώξεις, αλλά οπωσδήποτε χωρίς τεκμηρίωση, ώστε ο ορυμαγδός στο ζήτημα του ελληνικού χρέους να αποβαίνει δυσανάλογος σε σχέση με το πραγματικό πρόβλημα.

Το φάντασμα της ελληνικής πτώχευσης επισείεται σήμερα από τις πιο απροσδόκητες πλευρές: δεν είναι μόνον οι πιστωτές του ελληνικού Δημοσίου, που εύλογα ή παράλογα ανησυχούν, δεν είναι μόνον οι εργαζόμενοι, που βρίσκονται υπό πίεση, δεν είναι μόνον η Ευρώπη, που αξιώνει άμεση και ολοσχερή συμμόρφωση της χώρας, δεν είναι μόνον ο πολιτικός χώρος, που πρόσφατα αποπέμφθηκε της εξουσίας και φλέγεται ν’ αποδείξει πλάνη της λαϊκής ετυμηγορίας. Είναι ακόμη η κυβερνητική πλευρά, που φαντάζεται ότι, διογκώνοντας το βάρος του προβλήματος, αφ’ ενός μεγιστοποιεί την κατηγορία κατά της προηγούμενης κυβέρνησης, αφ’ ετέρου προετοιμάζει την κοινή γνώμη για ακόμη μεγαλύτερες θυσίες, με ευθύνη των προκατόχων της, έστω και αν έτσι κινδυνεύει ν’ απεμπολήσει τις προεκλογικές επαγγελίες με τις οποίες έφτασε στην εξουσία. Κι ακόμη, είναι κάποιο τμήμα της εληνικής Αριστεράς, που, συγχέοντας τη φαντασίωση με την πραγματικότητα, θεωρεί ότι όσο επιδεινώνεται η οικονομία της χώρας τόσο περισσότερο αυτή πολιτικά δικαιώνεται. Το ενδεχόμενο πτώχευσης διακινείται από όλες σχεδόν τις πολιτικές παρατάξεις και το σύνολο των οικονομικών συντελεστών, ακόμη και λόγω απλής κερδοσκοπικής διάθεσης.

Με τη φράση «δυστυχώς, επτωχεύσαμεν», ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης ανήγγειλε την οδυνηρή επιλογή του Δεκεμβρίου 1893, με συνέπειες τον καταστροφικό πόλεμο του 1897 και την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου στην ελληνική οικονομία. Με τη φράση «τελικώς, επτωχεύσαμεν», ανήγγειλε ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος την απόφαση του Μαΐου 1932, αφού προηγουμένως είχε αντισταθεί επί εννεάμηνο στις συντριπτικές πιέσεις που απέρρεαν από τη βρετανική πτώχευση του Σεπτεμβρίου 1931. Για τον σημερινό Ελληνα πρωθυπουργό, εάν λάβουμε υπόψη τα αντικειμενικά δεδομένα, θα μπορούσε να ισχύει η φράση «δυστυχώς, δεν επτωχεύσαμεν». Η πτώχευση θα ήταν κι αυτή μια κάποια λύση… Δυστυχώς, όλα δείχνουν ότι παύση πληρωμών με μονομερή απόφαση της χώρας δεν πείθει, τόσο περισσότερο όσο η οικονομική αφερεγγυότητα παραμένει υποθετική.

Η ελληνική παθογένεια έχει πλέον ξεπεράσει όλα τα όρια: η διαπλοκή και διαφθορά, η φοροδιαφυγή μεγάλης εκτάσεως των υψηλών εισοδημάτων, η παραοικονομία και συναλλαγή. Αυτονόητο, ότι τα νοσηρά φαινόμενα πρέπει να παταχθούν άμεσα από τη ρίζα τους.

Ομως, αυτή η θεραπευτική αγωγή μικρή μόνο σχέση έχει με τα επείγοντα προβλήματα που η χώρα αντιμετωπίζει: χρέος, αναπτυξιακό έλλειμμα, συρρίκνωση αγοραστικής δύναμης των μισθωτών. Με την τρέχουσα διεθνή οικονομική κρίση, οι ελληνικές διαρθρωτικές στρεβλώσεις δεν οξύνθηκαν, όπως ισχυρίζονται κάποιοι με διαφορετικό ο καθείς υπολογισμό, αλλ’ αποδυναμώθηκαν. Οι παροιμιώδεις ελληνικές υπερκαταναλωτικές δαπάνες υποχώρησαν κατά 3,6% το 2009. Ομοίως, η λεγόμενη εισαγωγική διείσδυση στη χώρα μας υποχώρησε κατά 19%, με παράλληλη στροφή της εσωτερικής ζήτησης προς εγχώρια αγαθά.

Οσον αφορά το καθοριστικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών με το εξωτερικό, ενώ εμφανίζεται αυξημένο σε δολάρια, στην πραγματικότητα, εάν υπολογιστεί σε ευρώ, μειώθηκε κατά 34%, σύμφωνα με την εξαμηνιαία Εκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Εάν το εξωτερικό έλλειμμα της ελληνικής οικονομίας ως ποσοστό του ελληνικού ΑΕΠ επεκτάθηκε σε -11%, αυτό οφείλεται όχι στην αύξηση του ελλείμματος, αλλά στην κάμψη του ΑΕΠ. Σύμφωνα με τον ορισμό της οικονομικής κρίσης, η επιβράδυνση ξεκινά με την ανασφάλεια των καταναλωτών, πράγμα που συνεπάγεται περικοπή καταναλωτικών δαπανών και διόγκωση της αποταμίευσης.

Στην Ελλάδα, η παθογένεια οξυνόταν με την επέκταση του καταναλωτισμού μέσω πιστωτικής επέκτασης. Κατά το 2009, το νοσηρό υπόδειγμα παρουσίασε σοβαρή επιβράδυνση, με άμεση συνέπεια ότι οι διαρθρωτικές ανισορροπίες δεν επιδεινώθηκαν, αλλά υποχώρησαν. Ετσι, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της χώρας δεν μειώθηκαν, αλλά αυξήθηκαν στο τελευταίο δωδεκάμηνο από 324 εκατομμύρια ευρώ σε 1.064. Το δημόσιο χρέος, που μέχρι πρόσφατα διογκωνόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό ανώτερο του 8%, κατά το τελευταίο 12μηνο δεν μεταβλήθηκε παρά κατά 1,9%.

Κι ακόμη, επειδή εγείρεται μέγα ζήτημα σχετικά με το υψηλό κόστος του ελληνικού δανεισμού και το spread, δηλαδή την απόσταση αποδόσεων μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων, αυτό ήταν υψηλότερο καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2009, απ’ ό,τι στο δεύτερο εξάμηνο που ακολούθησε. Οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων ξεκίνησαν το 2009 με 5,72%, για να καμφθούν τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους στο 5,34%. Το spread μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων παρέμεινε 233 μονάδες βάσης στο πρώτο εξάμηνο, υψηλότερο από όσο είναι και σήμερα. Οι πληρωμές του ελληνικού κράτους για τοκοχρεολύσια αυξήθηκαν κατά 33% το 2007, κατά 16,5% το 2008, κατά 11% το 2009, δηλαδή δεν επιταχύνθηκαν, αλλά επιβραδύνθηκαν. Το 98% του δημόσιου χρέους οφείλεται σε ευρώ, δηλαδή στο νόμισμα της οφειλέτριας χώρας και μάλιστα σε αποταμιευτές εσωτερικού και όχι εξωτερικού. Αυτό σημαίνει ότι η αποπληρωμή του δεν θέτει πρόβλημα ανεπάρκειας συναλλάγματος, σε αντίθεση με τις περιόδους Τρικούπη και Βενιζέλου, όταν η στενότητα συναλλάγματος έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην κήρυξη πτώχευσης.

Η ελληνική οικονομία πρέπει να εξυγιανθεί, να αναβαπτισθεί, να εξαγνισθεί. Ομως, ενόσω παραμένει σε καθοδική πορεία και ακινησία, ουδεμία αναδιάρθρωση προχωρεί. Απαιτούνται πλαστικότητα και δυναμισμός, προκειμένου να ξεπεραστούν οι νοσηρές εστίες. Νέα οικονομική πολιτική, κοινωνικά δίκαιη και αποτελεσματική. Δεν αρκούν οι καλές προθέσεις των κυβερνώντων ούτε η απλή ηθικοποίηση των οικονομικών συντελεστών. Οι δηλώσεις γενικού χαρακτήρα, ενόσω δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένα μέτρα, δεν βελτιώνουν, αλλ’ υπονομεύουν το κλίμα εμπιστοσύνης, επιτείνουν την αβεβαιότητα, εικοτολογίες και πιέσεις από κάθε πλευρά.

 

«Η Γερμανία φταίει για την κρίση στην Ελλάδα»

Μιλάει ο Γερμανός Χάινερ Φλάσμπεκ, κορυφαίος οικονομολόγος του ΟΗΕ
Τι έδειξαν για την Ελλάδα τα στοιχεία από το τμήμα της στατιστικής υπηρεσίας του

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΤΑ ΝΕΑ, 16 Ιανουαρίου 2010

Την ευθύνη της Γερμανίας για την κρίση της Ελλάδας υπογραμμίζει στα «ΝΕΑ» ο Γερμανός Χάινερ Φλάσμπεκ, κορυφαίος οικονομολόγος της Διαρκούς Συνόδου του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη UΝCΤΑD που εδρεύει στη Γενεύη.

Για τη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», ο Φλάσμπεκ ζήτησε από το τμήμα της στατιστικής υπηρεσίας του τα στοιχεία για την Ελλάδα. Η εικόνα που δίνουν μιλά από μόνη της: το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια έχει εκτοξευτεί «με μία απίστευτη ταχύτητα σε ένα απίστευτο επίπεδο». Το 2008 έφτασε στο 19% του ΑΕΠ, ένα μέγεθος που «υπό κανονικές συνθήκες παλαιότερα λέγαμε ότι η χώρα- αν δεν έχει χρεοκοπήσει- έχει χάσει τόσο πολύ έδαφος στον διεθνή ανταγωνισμό, ώστε πρέπει να προχωρήσει σε μεγάλη υποτίμηση. Είναι μεγέθη που έχουν οι χώρες της Βαλτικής, η Ρουμανία, η Βουλγαρία. Η Ελλάδα όμως δεν μπορεί να καταφύγει στο εργαλείο της υποτίμησης». Βεβαίως, λέει ο Φλάσμπεκ, για να φτάσει μία χώρα σε τέτοιο σημείο υπάρχουν και δημοσιονομικά προβλήματα. Όμως την ώρα που η Ελλάδα συσσώρευε ένα υπέρογκο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, η Γερμανία αποκτούσε ένα υπέρογκο πλεόνασμα. Αυτό «ερμηνεύει μέχρις ενός σημείου και το δημοσιονομικό έλλειμμα», λέει ο Φλάσμπεκ, διότι «το ένα έλλειμμα πρέπει να ιδωθεί σε συνάρτηση με το άλλο», ως δίδυμο έλλειμμα, δημοσιονομικό και ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Δεν είναι καθαρά ελληνικό πρόβλημα, είναι «γενικότερο πρόβλημα για χώρες όπως Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, ακόμα και Γαλλία». Και το πρόβλημα αυτό, κατά τον κορυφαίο οικονομολόγο της UΝCΤΑD, έχει μία αιτία: «Την έντονη συμπίεση (ντάμπινγκ) των μισθών που ακολούθησε η Γερμανία στο πλαίσιο της ευρωζώνης».

«Θα διαλύσει την ΟΝΕ». Η Γερμανία δεν μπορεί να συνεχίσει το ντάμπινγκ στους μισθούς, γιατί «θα διαλύσει την ΟΝΕ», λέει ο Φλάσμπεκ. Σχετικό άρθρο του δημοσίευσε η εφημερίδα «Financial Τimes Deutschland» (11.12.09) και ήταν εξαίρεση στην αρνητική κάλυψη από τον γερμανικό Τύπο. Τώρα, η έγκυρη εβδομαδιαία εφημερίδα «Die Ζeit» στο τελευταίο της πρωτοσέλιδο που κοσμεί τη σημαία της Ελλάδας με τη σφραγίδα «πτώχευση», καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το «ντόμινο για τον δρόμο της χρεοκοπίας που πήραν Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία δεν άρχισε από τις εκθέσεις του οίκου αξιολόγησης Fitch στο Λονδίνο, αλλά από τους μισθούς των επιχειρήσεων στη Γερμανία». Ο Χ. Φλάσμπεκ τονίζει ότι με τον τρόπο αυτό «η Γερμανία απέσπασε τεράστια πλεονεκτήματα μέσα στην ευρωζώνη έναντι κυρίως των χωρών του Νότου και κυρίως έναντι της Ελλάδας».

Θα έπρεπε και η Γερμανία να ακολουθήσει τον γενικό κανόνα στην εξέλιξη των μισθών, στον οποίο οικοδομήθηκε η ΟΝΕ, και περιλαμβάνεται και στη Συνθήκη του Μάαστριχ: 2% πληθωρισμός συν το εθνικό ποσοστό αύξησης της παραγωγικότητας. Ο κανόνας αυτός «αγνοήθηκε πλήρως από τη Γερμανία».

Αποκαλυπτικά είναι τα αποτελέσματα μεγάλης έρευνας που δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα το περιοδικό «Stern». Η έρευνα δείχνει ότι στα μισά από τα 100 συνήθη επαγγέλματα στη Γερμανία, οι μισθοί είναι χαμηλότεροι απ΄ ό,τι το 1990, αν υπολογιστεί και το ποσοστό πληθωρισμού μέχρι σήμερα («Stern» 2/2010).

«Άμεση λύση το ευρωομόλογο». Η άμεση συνταγή για την Ελλάδα είναι η έκδοση ευρωομόλογου, διότι «είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα», λέει ο Χ. Φλάσμπεκ. «Αγνοήστε τους οίκους αξιολόγησης», διότι «είναι αστείο» να δέχεται η Ευρώπη να της υπαγορεύουν τι επιτόκια θα πληρώσει η Ελλάδα. Ο προηγούμενος υπουργός Οικονομικών Πέερ Στάινμπρουκ απέρριψε τη λύση ως «ακριβή για τη Γερμανία». «Λάθος», λέει ο Χ. Φλάσμπεκ, διότι το ευρωομόλογο θα έχει σίγουρα το ίδιο επιτόκιο με τα γερμανικά ομόλογα. Αντιστρέφει δε το επιχείρημα ότι «θα πληρώσουν οι Γερμανοί τα σπασμένα για τους σπάταλους Έλληνες», τονίζοντας ότι «όσο δεν επιτρέπεται να ζει μια χώρα πάνω από τις δυνατότητές της άλλο τόσο δεν επιτρέπεται να ζει και κάτω από τις δυνατότητές της, όταν έχεις ένα κοινό νόμισμα». Και η Γερμανία αυτό ακριβώς έκανε όλα τα προηγούμενα χρόνια.

«Παραβίασε τη νόρμα που επέβαλε η ΟΝΕ»

Σε έκθεση για την πορεία της ΟΝΕ που δημοσίευσε η FΑΖ, οι οικονομολόγοι της Commerzbank διαπιστώνουν ότι «τα βαθύτερα αίτια των εντάσεων» που καταγράφονται στην Ευρωζώνη και «απειλούν τη συνοχή της» βρίσκονται στις «αποκλίνουσες πορείες» που έχει η ανταγωνιστικότητα των χωρών της περιφέρειας και του πυρήνα (FΑΖ, 8/1/10). «Συμφωνώ», λέει στα «ΝΕΑ» ο Χ. Φλάσμπεκ, τονίζει όμως ότι «για την ανταγωνιστικότητα στον χώρο της Ευρωζώνης το καθοριστικό μέγεθος είναι το μισθολογικό κόστος μονάδας». Το ποσοστό πληθωρισμού που επιτρέπει η ΕΚΤ είναι λίγο κάτω από 2%. Αν συνυπολογιστεί αυτό στο μισθολογικό κόστος μονάδας, ο μέσος όρος αύξησής του στα χρόνια λειτουργίας της ΟΝΕ είναι περίπου στο 21%. Στην Ελλάδα η πραγματική αύξηση ήταν 26%. Στη Γερμανία μόλις 8% και στην ΟΝΕ χωρίς τη Γερμανία 27%.

«Να τεθεί στα αρμόδια όργανα της Ε.Ε.»

O Γερμανός οικονομολόγος Χάινερ Φλάσμπεκ (φωτό), 59 ετών, είναι διευθυντής του Τμήματος Παγκοσμιοποίηση και Στρατηγικές Ανάπτυξης στη Διαρκή Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UΝCΤΑD). Στο διάστημα Οκτωβρίου 1998- Απριλίου 1999 χρημάτισε υφυπουργός Οικονομικών υπό τον Όσκαρ Λαφοντέν στην κυβέρνηση Σρέντερ. Υποστηρίζει πως ενώ φταίει η Γερμανία, έγινε η Ελλάδα «ο καρπαζοεισπράκτορας» στην Ευρώπη και απορεί γιατί δεν τίθεται η διάσταση αυτή από την ελληνική πλευρά στα αρμόδια όργανα της Ε.Ε. Όσο δε για την κριτική των Άγγλων, όπως λέει, «είναι γνωστό ότι βλέπουν χαιρέκακα κάθε πρόβλημα που εμφανίζεται στο ευρώ και την ευρωζώνη».

«Να αποδεχθούν ότι είναι μέρος του προβλήματος»

«Η Γερμανία θα πρέπει να αποδεχθεί ότι είναι μέρος του προβλήματος» έγραψε χθες σε άρθρο του στους «Financial Τimes» ο Σάιμον Τίλφορντ, επικεφαλής οικονομολόγος του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση. Όπως εξηγεί, «το πλεόνασμα μιας χώρας σημαίνει ότι κάποια άλλη αντιμετωπίζει πρόβλημα».

Η Ελλάδα όπως και οι άλλες αδύναμες χώρες, σημειώνει ο κ. Τίλφορντ, δεν μπορούν να τακτοποιήσουν τα δημοσιονομικά τους χωρίς να επιτύχουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και για να το πετύχουν αυτό, πρέπει να εξισορροπήσουν τις εμπορικές τους συναλλαγές με τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης.

Ο ίδιος ο αρθρογράφος χαρακτηρίζει ως μη αξιόπιστες τις δηλώσεις του Γερμανού υπουργού Οικονομικών κ. Β. Σόιμπλε και άλλων, ότι η Ελλάδα και οι υπόλοιπες αδύναμες οικονομίες πρέπει να λύσουν μόνες τους τα προβλήματά τους και σημειώνει ότι αν η ευρωζώνη αποτύχει να βοηθήσει την Ελλάδα, αυτή θα οδηγηθεί σε πτώχευση και η ευρωζώνη θα αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα. 

Ιστορία οι παρέες;

του Αλέξη Καλοκαιρινού

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: (ΤΑ ΝΕΑ online) 20 Ιουλίου 2009

ΓΙΑΤΙ να μην είναι σήμερα ευρωβουλευτές η Ελένη Σωτηρίου και ο Δημήτρης Παπαδημούλης, αναρωτήθηκε χθες από το βήμα του ΣΥΡΙΖΑ ο Αλέκος Αλαβάνος. Η ερώτηση περιέχει την απάντηση: η Σωτηρίου ανήκει στην Κομμουνιστική Οργάνωση Ελλάδας που επιδιώκει τη διάλυση «από τα μέσα» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τη σοσιαλδημοκρατία. Ο Παπαδημούλης ανήκει στην Ανανεωτική Πτέρυγα του ΣΥΝ που υποστηρίζει την ευρωπαϊκή ενοποίηση και διάκειται ευνοϊκά στην προοπτική κυβερνητικής συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων. Γιατί να μην είμαστε τρίτο κόμμα στην Ευρωβουλή, αναρωτήθηκε ο Αλαβάνος. Πάλι η ερώτηση περιέχει την απάντηση: τα δύο κόμματα σούπερ μάρκετ στις δύο πρώτες θέσεις είναι αρκετά. Το μίνι μάρκετ δεν έχει καμία τύχη.

Ο Αλέκος Αλαβάνος έχει δηλώσει ότι περνάει καλά με τον ΣΥΡΙΖΑ. Εκεί συναναστρέφεται με άνδρες και γυναίκες που εκτιμά για τη στάση ζωής τους. Πρόκειται για προσωπικές εμπειρίες που δεν φτάνουν στην ευρύτερη σφαίρα της δημόσιας ζωής. Κάπως έτσι, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει επιστρέψει στη λογική της παρέας. Χειρότερα, δίνει την εντύπωση ενός αθροίσματος από παρέες που προσπαθούν να διαχειρισθούν τις μεταξύ τους σχέσεις. Και είναι απορροφημένες σε αυτή την ατέρμονη διαπραγμάτευση που εξελίσσεται σε δημόσια θέα, αλλά που δεν αφορά κανέναν άλλον και στην οποία κανένας άλλος δεν χωρά. Δηλαδή, αφενός, σαν να είναι ήδη πολλοί για το είδος των σχέσεων που επιδιώκουν και, αφετέρου, σαν η συζήτηση να ξεφεύγει από τον χώρο της πολιτικής.

Η παράδοξη πορεία του ΣΥΡΙΖΑ οδηγείται σε άδοξο τέλος: η υπερπολιτικοποίηση των προσώπων και των μικρών ομάδων οδηγεί τον σχηματισμό στο περιθώριο της πολιτικής ζωής.

Προς τους συντρόφους μου του ΣΥΡΙΖΑ

της Σοφίας Αράβου-Παπαδάτου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΑΥΓΗ, 25 Ιουνίου 2009

Ως κοινωνική ψυχολόγος, με εξειδίκευση στην επιρροή των μειονοτήτων – μειοψηφιών, θέλω να καταθέσω κάποιες εκ των υστέρων ερμηνείες για το αναδυόμενο πολιτικό και κοινωνικό φαινόμενο ΣΥΡΙΖΑ. Αισθάνομαι ότι μπορεί να διευκολύνω με μία τοποθέτηση για το εκλογικό αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, μία θέση για το φαινόμενο Αλέξης Τσίπρας, μία γνώμη για την πολιτική οντότητα Αλέκος Αλαβάνος.

Θα ακολουθήσει η τοποθέτησή μου για την Ανανεωτική Πτέρυγα, όσο και για το Αριστερό Ρεύμα, πάντα από την κοινωνιοψυχολογική διάσταση. Ως ανένταχτη μέχρι πρότινος και φρεσκοενταγμένη στην Αριστερά του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ, δεν έχω επώδυνες ή και ανώδυνες προσωπικές κομματικές μνήμες ή πικρίες, οπότε αυτό με εμβολιάζει αυτόματα με κάποιο έστω, επίπεδο αντικειμενικότητας. «Τώρα μας τα λες; Μετά Χριστόν προφήτης;» Θα πουν οι περισσότεροι.

Τώρα, τους απαντώ, διότι ανήκω στον χώρο της πειραματικής κοινωνικής ψυχολογίας, που διατυπώνει υποθέσεις προς διερεύνηση με τον πειραματισμό, και το «πείραμα ευρωεκλογές» έδωσε κάποια, τεκμηριωμένα πλέον αποτελέσματα, που πρέπει να καταγραφούν. Τώρα θα τα πω, γιατί τώρα αποκαλύφθηκαν όλοι και επομένως μπορούν να μελετηθούν και να κριθούν.

Οι ενεργές πολιτικές μειονότητες που εισηγούνται το νεωτεριστικό μήνυμα της κοινωνικής αλλαγής, αποτελούν τις ειρηνικές ανατρεπτικές μηχανές του παγιωμένου και κατεστημένου μας κόσμου. Ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί μία πολιτική οντότητα κοινωνικής αλλαγής. Όλοι πλέον, φανερά ή κρυφά, ξέρουμε ότι χρειαζόμαστε τέτοιους πολιτικούς χώρους, για να βγούμε από το κοινωνικό αδιέξοδο που μας έχει οδηγήσει το παγκοσμιοποιημένο και αποτυχημένο νεοφιλελεύθερο πείραμα.

Τα υπόλοιπα μικρά κόμματα ψηφίστηκαν λόγω θυμού και σαν επιθετική διέξοδος της κοινωνίας για την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Ο ΣΥΝ και ο ΣΥΡΙΖΑ, δέχτηκαν μία άλλη μορφή θυμού, που λέει: «σας πιστεύουμε, έχετε μοναδικό πρόγραμμα για να βγούμε από το τέλμα και εσείς ασχολείστε με τον εαυτό σας και τις εσωκομματικές σας μικρότητες». Έχει δίκιο ο κόσμος. Δεν μας τρελαίνει η απόρριψη, αλλά δεν πρέπει να μας τρελαίνει και η αποδοχή.

Γιατί από αυτό το σύνδρομο καταλήφθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ, της ευρείας αποδοχής, της ορατής πλέον ευθύνης και ζήτησης λύσεων από τον κόσμο. Αυτό μας είπε το, έστω προσωρινό, δημοσκοπικό αποτέλεσμα του 18%. Η συμπεριφορά μας όμως οδήγησε τον κόσμο στην «ψυχολογιοποίηση»(1) του χώρου μας. Στρέψαμε την προσοχή των ανθρώπων προς τα ψυχολογικά μας χαρακτηριστικά και αυτό αποτελεί την ιδανικότερη αιτία ελάττωσης της επιρροής των μειονοτήτων.

Ανανεωτική Πτέρυγα και Αριστερό Ρεύμα του Συνασπισμού, όπως και σύσσωμος ο ΣΥΡΙΖΑ, έστρεψαν την προσοχή των ανθρώπων στις ψυχολογικές μας ιδιαιτερότητες. Δεν πρόκειται για την πολυφωνία του χώρου, αυτή επιβάλλεται γιατί αυξάνει τη μειονοτική επιρροή. Οι, ομολογουμένως, δημοκρατικές μας διαδικασίες, έκαναν ορατή την ψυχή μας και αυτό μόνο ώς ένα σημείο είναι καλό.

Το 4,7% των ευρωεκλογών όμως, αποτελεί τον ισχυρό μας πυρήνα. Είναι οι άνθρωποι που επηρεάζονται από το προγραμματικό μήνυμα και όχι τα περιφερικά στοιχεία της προσωπικότητας τών πομπών του μηνύματος. Είναι οι άνθρωποι που ασχολούνται με το ΤΙ λέμε και όχι με το ΠΩΣ το λέμε, ή ΠΟΙΟΣ το λέει. Ο τρόπος που εκφέρεται ένα μήνυμα πρέπει να είναι φραστικά και εννοιολογικά συγκρουσιακός, όταν πρόκειται για πολιτική μειονότητα και μειοψηφία.

Η ήπια, θωπευτική διαχείριση αφορά τα κόμματα εξουσίας, που πείθουν με προσωρινή ενδοτικότητα. Η πραγματική αλλαγή έρχεται πάντα από τις ενεργές μειονότητες. Αρκεί να είναι ευέλικτες στη διαπραγμάτευση με τον πληθυσμό(2) και να διαθέτουν στους κόλπους τους ΕΝΑΝ ψυχολογιοποιημένο ηγέτη. Ο ηγέτης μειονότητας που στρέφει την προσοχή προς τα δικά του ψυχολογικά χαρακτηριστικά, στις ικανότητές του, παράλληλα με ένα ισχυρό προγραμματικό μήνυμα, μπορεί να αυξήσει κάθετα την επιρροή της ομάδας του.

Πώς διορθώνονται τα λάθη! Είναι λάθος η άκαμπτη διαπραγμάτευση του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι ορθά ψυχολογιοποιημένη η συναισθηματική προσωπικότητα του Αλέκου Αλαβάνου, όμως εκείνος για προσωπικούς λόγους ίσως δεν θα θελήσει να ασχοληθεί από Σεπτέμβρη. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για όλα Ο Αλέξης Τσίπρας είναι ένας ικανός και ακάματος σύντροφος, αλλά ψυχολογικά αδιαπέραστος.

Θα πρέπει να μας δείξει την έντονη εσωτερικότητα, την ωριμότητα και κυρίως τη συνειδητότητα που πιστεύουμε ότι διαθέτει. Τη συνειδητότητα που θα προβάλλει αβίαστα, και θα αυξήσει την ικανότητα πειθούς του ηγέτη του ΣΥΝ. Πρόκειται για την πεποίθηση ικανότητας που εκπέμπει ο ηγέτης. Είναι μια ευκαιρία για τον σύντροφο Αλέξη να διαφοροποιήσει και να βελτιώσει με θάρρος την εικόνα του.

Επομένως, τα σημεία που πρέπει να προσέξουμε είναι:

Χρειάζεται ΕΝΑΣ και μοναδικός ηγέτης στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ και μάλιστα έντονα ψυχολογιοποιημένος. Σε καμία περίπτωση επίπεδη και απρόσωπη φυσιογνωμία. Ανάλογες προσωπικότητες πρέπει να ηγούνται σε κάθε νομαρχιακή επιτροπή. Η αριστερή διανόηση είναι εκ των πραγμάτων ψυχολογιοποιημένη και μόνο ένας ψυχολογιοποιημένος και ισχυρός ηγέτης μπορεί να πραγματώσει την κοινωνική αλλαγή. Δεν χωρούν συναισθηματισμοί ιεραρχικών οφειλών.

Με τέτοια δεδομένα ηγεσίας περιοριζόμαστε στον αιώνιο ρόλο της Αριστεράς, του καλλιεργημένου και ελιτίστικα αποστασιοποιημένου χώρου. Η διαπραγμάτευση, τόσο μεταξύ των συνιστωσών όσο και με τους άλλους πολιτικούς χώρους, πρέπει να είναι ευλύγιστη και ουσιαστική χωρίς να χάνουμε την ταυτότητά μας. Θα πρέπει να προσφερθεί «δικό μας» έργο μέσα από πιθανές κοινές δράσεις. Η ακαμψία περιχαρακώνει και αποσκοπεί σε ένα μακράν απέχον και πιθανότατα ανύπαρκτο μέλλον. Η μειονότητα που επιθυμεί να πείσει, αλλά και να προσφέρει, πρέπει να είναι έτοιμη να θυσιάσει τις ακραίες της τοποθετήσεις. Κάτι πρέπει να εγκαταλείψουν όλοι για να συναντηθούν οι απόψεις, να πείσουν και να προσφερθεί έργο.

Η Ευρώπη δεν καταργείται, αλλά βελτιώνεται εποικοδομητικά. Αυτό θέλει η πλειοψηφία των Ελλήνων, αυτό είναι το zeitgeist- το πνεύμα των καιρών. Αυτή είναι η ευλύγιστη διαπραγμάτευση με τον πληθυσμό. Η Παιδεία, ο Πολιτισμός και η Τέχνη, η Οικολογία και το Περιβάλλον, η Περιφερειακή Ανάπτυξη, η Εργασία και όχι μόνο, είναι τομείς κατοχυρωμένοι στην Αριστερά. Η πολιτική βέβαια, είναι ένα «ύφασμα» που για να δημιουργηθεί πλέκονται αρμονικά τα νήματα του. Εάν κάποιο νήμα πάσχει, θα πάσχουν όλα. Πρέπει να μας πείσει η εκάστοτε εντεταλμένη πλειοψηφία ότι δεν θα μολύνει τα ακέραια νήματα της Αριστεράς.

Πρέπει να πείσει η Αριστερά του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ ότι δεν θέλει να «υφαίνει» από μακριά, θεωρητικά και ακίνδυνα. Κάποιοι σύντροφοι είναι ικανοί στη θεωρία, κάποιοι ισχυροποιούν τα κοινωνικά κινήματα, κάποιοι άλλοι θέλουν και μπορούν να προσφέρουν στο πολιτικό κοινωνικό έργο με δράση εφαρμογών. Εάν δεν συγκλίνουμε σε αυτό, οι θεωρητικοί θα μιλούν, οι αντιδρώντες θα διαμαρτύρονται λόγω και έργω, και οι πραγματικά ικανοί για έργο θα σβήσουν ή θα ενταχθούν αλλού, άνευ όρων. Σ΄αυτή την περίπτωση οι ψηφοφόροι δεν έχουν λόγο να ασχοληθούν μαζί μας.

Ας αναλογιστούμε τις ευθύνες μας και κυρίως ας θέσει ο καθένας στον εαυτό του το καίριο ερώτημα: ΤΙ ΘΕΛΩ και ΤΙ ΜΠΟΡΩ; Μεμονωμένες αποσχίσεις είναι εκ των πραγμάτων καταδικασμένες, μόνο η συλλογική και πολυεπίπεδη απόφαση έργου μάς κατοχυρώνει και μάς διαφυλάσσει. Η ευθύνη των αποφάσεων πρέπει να μας αφορά δημοκρατικά όλους, όπως πολύ σωστά διατυπώθηκε.

Στις επόμενες συναντήσεις των κατά τόπους νομαρχιακών, αλλά και κεντρικά, ας δείξουμε στον κόσμο την αυτογνωσία μας, την πραγματική αγάπη για τον χώρο μας, που ταυτίζεται με την κοινωνική αλλαγή και την ουσιαστική αντιμετώπιση προβλημάτων της ποιότητας της ζωής μας. Ας πάψουμε να δημιουργούμε στον πληθυσμό εσωτερικές συγκρούσεις, διότι όλοι έχουν ήδη πάρα πολλά να αντιμετωπίσουν. Από μας ζητούν λύσεις και όχι επιπλέον προβλήματα.

Όλοι περιμένουν για να δυναμώσουν τον ισχυρό πυρήνα του 4,7%

Σοφία Αράβου-Παπαδάτου,
Δρ Κοινωνικής Ψυχολογίας-Οδοντίατρος
Γραμματέας Π.Κ. ΣΥΝ Δήμου Λειβαθούς-Κεφαλονιάς

1. Ψυχολογιοποίηση: Η απόδοση του ιδεολογικού λόγου ή έργου στα ψυχολογικά χαρακτηριστικά. Είναι η ισχυρότερη στρατηγική αντίστασης στον λόγο των μειονοτήτων. Ο ψυχολογιοποιημένος ηγέτης μειονότητας, μπορεί να εξαλείψει αυτή την βλαπτική επίδραση και να αυξήσει την επιρροή της ομάδας του. Να συνενώσει, με άλλα λόγια, το κοινωνικό πεδίο.

2. Ευλυγισία στη διαπραγμάτευση: Κάτι χάνουν όλοι – ακραίες τοποθετήσεις – προκειμένου να συγκλίνουν και να συνυπάρξουν οι απόψεις.

Στάμος Παπαστάμου. Εγχειρίδιο Κοινωνικής Ψυχολογίας – κοινωνική επιρροή, Οδυσσέας, 1989
Σοφία Αράβου-Παπαδάτου. Διδακτορική διατριβή. Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2008

 

Άρθρο του Γρηγόρη Ρουμπάνη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ,  20 Ιουνίου 2009

Ολα εξ αρχής. Από μια σεισμική δόνηση, η οποία προκαλεί ρήγματα σ’ έναν οργανισμό, όλα πρέπει να αλλάζουν. Χωρίς εκπτώσεις σε μελέτες, σχεδιασμούς και εκτέλεση του προγράμματος ανοικοδόμησης. Με ό,τι πιο πλούσιο και φρέσκο υπάρχει από τον κόσμο του πνεύματος και τον χώρο της πολιτικής. Αλλιώς, καινούργιο δεν υπάρχει.

Από ΣΥΝ λοιπόν άρξασθαι. Και οι όποιες άλλες αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό θα ακολουθήσουν. Υποχρεωτικά. Ολοι οι πολιτικοί σχηματισμοί προβληματικοί είναι. Αδυνατούν να δημιουργήσουν ρεύμα στην κοινωνία. Να πείσουν ότι κομίζουν κάτι διαφορετικό. Κάτι ελπιδοφόρο. Θα ακολουθήσουν ως εκ τούτου αλλαγές στη Ν.Δ., αλλαγές και στο ΠΑΣΟΚ. Ακόμα και στο ΚΚΕ, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Θα επηρεάσουν και τον ΛΑΟΣ.

Αναγκαίο το καινούργιο στην Αριστερά, ναι. Χωρίς πατέρες και πατερούληδες όμως. Καινούργιο χωρίς κηδεμονίες. Κουράστηκε η ελληνική κοινωνία να νιώθει ανώριμη και να την τραβούν από το χέρι «σοφές» υποτίθεται ηγετικές μορφές, οι οποίες όσο ήταν στην ενεργό υπηρεσία δεν προσέφεραν και κάτι συγκλονιστικό. Το σπουδαιότερο είναι ότι άνοιξαν την πόρτα στις εξελίξεις στον χώρο τους. Και το χειρότερο, ότι προσπαθούν έκτοτε να τις ελέγξουν. Και να τις διοχετεύσουν εκεί που οι ίδιοι απέτυχαν. Για να δείξουν ότι οι ιδέες τους έχουν ρεύμα. Να δικαιωθούν. Οι ματαιόδοξοι.

Ο Αλέκος Αλαβάνος έχει αυτή την ευκαιρία. Εδειξε τον δρόμο στη νέα γενιά, όπως ο ίδιος είχε υποσχεθεί όταν αναλάμβανε προ πενταετίας την ηγεσία του ΣΥΝ. Πρότεινε στο κόμμα του τον Αλέξη Τσίπρα. Πρόταση η οποία έγινε αποδεκτή ασμένως. Αλλού τα πήγαν καλά, αλλού τα πήγαν άσχημα οι δυο τους. Φυσικό είναι. Οπως φυσικές και ανθρώπινες είναι οι όποιες δεύτερες σκέψεις. Και προβληματισμοί. Εχει ο Αλέκος Αλαβάνος την ευκαιρία να γίνει ο πατέρας της αλλαγής και όχι ο πατερούλης της. Να έχει τον λόγο του στην πολιτική ζωή του ΣΥΝ, χωρίς να γίνει ο χειραγωγός του. Συνεργαζόμενος κυρίως με το κόμμα του και τους διαδόχους του, και όχι αιφνιδιάζοντας με τις όποιες πρωτοβουλίες του.

Να αποβάλει την αντίληψη του παιδαγωγού που κρύβει μέσα του και ο Λεωνίδας Κύρκος. Και του γονιού που ανακατεύεται στα οικογενειακά των ενήλικων πια παιδιών του. Πιο απρεπή σχόλια από αυτά που άκουσε ο Αλέξης Τσίπρας την επομένη των εκλογών από τον αποκαλούμενο «Νέστορα» της Ανανεωτικής Αριστεράς δεν τα έχει ακούσει ποτέ πρόεδρος εν ενεργεία από έναν πρώην, κανενός κόμματος. Σαν να κατακρημνίστηκε ο ΣΥΝ από μακροχρόνια παραμονή στην εξουσία. Ο Κώστας Μητσοτάκης προσεκτικότερος είναι για τον Κώστα Καραμανλή.

Ποια Αριστερά είναι η κραταιά, κατά τον Λεωνίδα Κύρκο και τους μαθητές του; Ποια είναι η ευρωπαϊκή Αριστερά, για την οποία μιλά; Η Αριστερά του Συμφώνου Σταθερότητας με ολίγη από εξυγίανση του δημόσιου χρέους; Η Αριστερά της Λισαβόνας; Η Αριστερά του τερατουργήματος που ονομάστηκε Ευρωσύνταγμα και αργότερα Ευρωσυνθήκη, συνθήκη που πετά στο περιθώριο του μέλλοντος όσα με σκληρούς αγώνες κατά το παρελθόν κατάφερε να κερδίσει μια άλλη Αριστερά, με οράματα, έμπνευση και πίστη για δημοκρατία και κοινωνικό κράτος; Η Αριστερά του σχεδίου Ανάν και της συνδιαχείρισης του Αιγαίου; Η Αριστερά της διαγραφής της ιστορικής μνήμης; Και εν τέλει, συσπειρώνουν τον κόσμο της Αριστεράς εκδηλώσεις σαν κι αυτή της Τρίτης, που ετοιμάζει η Ανανεωτική Πτέρυγα, ή τον αποσυσπειρώνει σε στιγμή κρίσης;

Η ανασύσταση της Αριστεράς έχει περιεχόμενο, λόγο και συνέχεια μόνο όσο η νέα γενιά αγκαλιάζει το πνεύμα και τη δημιουργία. Η ελπίδα της ανανέωσης δεν εκφράστηκε προεκλογικά από την Ελένη Σωτηρίου. Αλλά από προσωπικότητες σαν τον Βασίλη Αλεξάκη, με τον οποίο συχνά περιόδευσε ο Αλέξης Τσίπρας, τη Μάνια Παπαδημητρίου και τον Κώστα Βεργόπουλο.

Ποια η νέα Αριστερά;

Η σύγχρονη Αριστερά έχει ανάγκη να αφήσει πίσω της ό,τι κούρασε την ίδια και την κοινωνία. Να αφήσει πίσω της τις ίντριγκες και τις συνωμοσίες σε βάρος του εαυτού της. Να αφήσει πίσω της τη μιζέρια που κουβαλά στις πλάτες της από την εποχή του εμφυλίου πολέμου και της διπλής ήττας της του 1949, στρατιωτικής και πολιτικής. Της ιδεολογικής του τέλους του 20ού αιώνα. Εχει ανάγκη από σαφές κυβερνητικό πρόγραμμα, όχι για να συνδιοικήσει κάποτε με το ΠΑΣΟΚ, αλλά για να θέσει νέες βάσεις στην κοινωνία. Να επιβάλει την ανακατανομή του πλούτου. Να θέσει τους κανόνες ενός πραγματικού και ανόθευτου δημοκρατικού πολιτεύματος.

Ο Ρεαλισμός του Οράματός μας

του Δημήτρη Λαβάτση από τον ΣΥΡΙΖΑ Χίου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΑΥΓΗ,  30 Απριλίου 2009

Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια, σε ένα ταξίδι μου στη μεσσηνιακή Μάνη, αγαπημένο μέρος που επισκέπτομαι κατά καιρούς, σταμάτησα σε ένα χωριό για να επισκεφθώ ένα περίεργο «μουσείο». Είχα περάσει πολλές φορές απ’ έξω, αλλά δεν με έπειθε για την αλήθεια του ονόματός του. Αυτή τη φορά μπήκα… και δικαιώθηκα.

Πράγματι, πέρα από κάποια σαμάρια και χαϊμαλιά ο ιδιοκτήτης του (που μου δήλωσε, λίγο μετά, θαυμαστής του Χίτλερ!) είχε δεκάδες προκηρύξεις των ταγματασφαλιτών της νότιας Πελοποννήσου. Προσπάθησα, παρά τη σιχασιά και τον θυμό μου, να επωφεληθώ. Διάβασα λοιπόν αρκετές από αυτές. Όλες είχαν ένα κοινό σημείο. Τον ρεαλισμό των επιχειρημάτων τους:

«Κατά την δύσκολην αυτήν περίοδον διά την πατρίδα μας οι εγκληματίαι του ΚΚΕ και του ΕΑΜ ενεργούντες προδοτικώς, παραπλανούν και ξεσηκώνουν κάποιους εκ των πολιτών και με τας δολιοφθοράς που προκαλούν αναγκάζουν τα συμμαχικά στρατεύματα (δηλαδή τις δυνάμεις κατοχής σ.σ.) εις αντίποινα .Οι κομμουνιστοσυμμορίτες του ΕΑΜ και του ΚΚΕ είναι υπεύθυνοι δι’ όλην την κατάσταση και τα δεινά μας…».

Από τις προκηρύξεις αυτές κατάλαβα δύο πράγματα:

- Ότι ο ρεαλισμός της προσαρμογής δείχνει, πάντοτε, να πατάει τόσο γερά στη γη ώστε να νομίζουμε ότι αυτή θα σταματήσει να γυρίζει.

- Και ότι παρ’ όλα αυτά ήταν ο σκληρός πολιτικός αγώνας που νίκησε τον ρεαλισμό και δημιούργησε το Εαμικό Έπος και όχι κάποια νομοτέλεια (ιδεαλιστική προσέγγιση της ιστορικής εξέλιξης).

Από τότε, όσες φορές με ενεκάλεσαν (και δεν ήταν λίγες) ως ανεύθυνο λόγω ελλιπών εναλλακτικών προτάσεων, ονειροπόλο, μειοψηφικό, εξτρεμιστή κ.λπ. θυμήθηκα τον ρεαλισμό των εθνικών δυνάμεων : των ταγματασφαλιτών.

Όλα τα παραπάνω μου ξανάρχονται στον νου τον τελευταίο καιρό, όταν οι σύγχρονοι ταγματασφαλίτες του κοινωνικού πολέμου, που λέγεται οικονομική κρίση, δηλαδή το πολιτικό προσωπικό του αστικού κράτους, μας εγκαλούν πάλι. Όλοι τους, αστικά κόμματα, δημοσιογράφοι της κοινωνικής δεξιάς, «έγκριτοι» αναλυτές, θεσμικοί διανοούμενοι, το ανφάν γκατέ του έθνους, σε διεθνική σύμπνοια με τους ομολόγους τους άλλων χωρών, υπεύθυνοι και ρεαλιστές, ρεαλιστές ως υπεύθυνοι πολιτικοί (και όχι ομάδες κουκουλοφόρων ή ΣΥΡΙΖΑ) αναζητούν το φως στην άκρη του τούνελ. Και στο τούνελ του, κατ’ αυτούς, μόνου δυνατού κόσμου, του καπιταλισμού χωράνε όλες οι αναγκαίες θυσίες: μειώσεις μισθών, απολύσεις και ανεργία, πνίξιμο των κοινωνικών αναγκών (Δημόσιας Υγείας, Παιδείας, Ασφάλισης) φτώχεια, καταστολή, αυταρχισμός.

Φυσικά οι σύγχρονοι πατριώτες δεν τα βιώνουν έτσι. Βλέπουν μόνο την ανάγκη να σωθεί η πατρίδα τους, δηλαδή η καπιταλιστική εξουσία, ο «μόνος δυνατός» κόσμος τους. Πάση θυσία. Και εδώ μπαίνουν τα ερωτήματα για εμάς τους μεροληπτικούς, τους διχαστικούς, τους μειοδότες: Θα πάρουμε χαμπάρι ότι έχουμε κοινωνικό πόλεμο;

Θα καταλάβουμε ότι ο εχθρός δεν είναι κάπου στην εικονική πραγματικότητα, αλλά δίπλα μας; Θα υπερβούμε δοξασίες δεκαετιών που επανέρχονται ως βρικόλακες: η εθνική οικονομική ανάπτυξη και ενότητα, η ουδετερότητα της αγοράς, οι σύμμαχοι μας μικρομεσαίοι… Θα γίνουμε επιτέλους ρεαλιστές ως αντεθνικοί και όχι ως πατριώτες;

Για να θυμηθούμε τον Λένιν, ξεκινάμε από το κυρίαρχο, την έκφραση της ταξικής αντίθεσης σήμερα: Ο καπιταλιστικός τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας φέρνει δυστυχία είτε ως ένδεια είτε ως ανασφάλεια στην πλειοψηφία του πληθυσμού, τον κόσμο της εργασίας και η απάντηση στην κρίση την εντείνει. Αυτός είναι εν τέλει ο εχθρός και όχι η συρρίκνωση της ανάπτυξης.

Να μετρήσουμε τους εαυτούς μας και τους κοινωνικούς εχθρούς μας: στην Ελλάδα του ανεπτυγμένου καπιταλισμού το 67% του ενεργού πληθυσμού πουλάει την εργατική του δύναμη σε εργοδότη για να ζήσει -αμειβόμενο με μισθό ή μπλοκάκι. Είναι απαραίτητο λοιπόν να θυμόμαστε μονίμως ότι οι άνθρωποι της (καπιταλιστικής) αγοράς και του κέρδους από τον βιομήχανο και τον τραπεζίτη, μέχρι τον μικρομεσαίο της διπλανής πόρτας, που και αυτός κλέβει ένσημα και δίνει ξεφτίλα μισθούς, είναι αντίπαλοι της εργασίας. Χρησιμοποιούν τις ανθρώπινες ανάγκες σαν εξαρτήματα της οργάνωσης της παραγωγής τους και του κόσμου που αυτοί οργανώνουν.

Σήμερα, λοιπόν, πιο απροκάλυπτα από τις «ήρεμες» περιόδους της καπιταλιστικής αναπαραγωγής, το σημείο σύγκρουσης είναι ανάμεσα στις ασυμφιλίωτες ανάγκες του κέρδους και των εργαζομένων: Αναδιανομή και εξουσία πάνε μαζί όσο ποτέ. Το κυρίαρχο αίτημα για αξιοπρεπή πλήρη απασχόληση ισοδυναμεί με αίτημα ανατροπής. Το καθήκον μας: Να αναδείξουμε το ανείπωτο, το υφέρπον αίτημα, ένανάλλο τρόπο κοινωνικής οργάνωσης, τον δημοκρατικό κομμουνισμό του 21ού αιώνα.

* Ο Δημήτρης Λαβατσής είναι μέλος Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ Χίου

 

ΚΚΕ – Στάλιν: Η μεγάλη ανατριχίλα

του Γιώργου Βότση

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 9 Φεβρουαρίου 2009

«Θα κάνω ό,τι αποφασίσει το Κόμμα (…). Αν το Κόμμα μού πει να σφουγγαρίσω εδώ μπροστά σας, θα σφουγγαρίσω εδώ μπροστά σας…».

Ετσι, κάπως, απάντησε η Αλέκα Παπαρήγα σε συνέντευξη Τύπου, όταν ερωτήθηκε υπαινικτικά κατά πόσο θεωρεί ότι ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και θα παραχωρήσει τη θέση της (ύστερα από 17 ολόκληρα χρόνια) σε νέο γενικό γραμματέα κατά το 18ο Συνέδριο του ΚΚΕ, που συνέρχεται την ερχόμενη εβδομάδα (18-23 Φεβρουαρίου).

Ενα ακόμη «συνέδριο μυστικό», που θα ‘λεγε κι ο Λάκης Καραλής (το βέβηλο «Σουπερμάρκετ» του με τα αντικομματικά τραγούδια, που έκαναν αίσθηση τον καιρό της χούντας, ξανακυκλοφόρησε εσχάτως εμπλουτισμένο). Οσο κι αν «τεντώσει το αυτί του ο λαός» για να παρακολουθήσει τις εργασίες του, όπως έλεγε προχθές η κ. Παπαρήγα, απλώς θα… στραβολαιμιάσει: Ανοικτή για τους δημοσιογράφους θα είναι μόνον η πανηγυρική έναρξη. Και με ένα δελτίο Τύπου, στο τέλος, θα πληροφορηθούμε ό,τι κρίνεται ανακοινώσιμο απ’ όσα θα λεχθούν και θα αποφασιστούν κεκλεισμένων των θυρών. Καθότι ο εχθρός πάντοτε ελλοχεύει να πλήξει ύπουλα το κόμμα του λαού…

Με επιλογή του, αποσυνάγωγο το ΚΚΕ -για να διασφαλίζει αμόλυντη την «καθαρότητά» του. Μόνο του, με αψεγάδιαστα πειθαρχημένες παρελάσεις, στα εκρηκτικά «Δεκεμβριανά» της μαθητικής εξέγερσης. Μόνο του στις αγροτικές κινητοποιήσεις, στις εργατικές απεργίες, στις λαϊκές διαδηλώσεις. Με ιδιαίτερη προσοχή να αποφεύγεται κάθε συνάφεια με τους εκτός κόμματος αυτόκλητους αριστερούς – οπορτουνιστές και άλλα τυχοδιωκτικά στοιχεία. Αποφασίζει λ.χ. στην Καισαριανή το δημοτικό συμβούλιο να τιμήσει τον δημοφιλέστατο λαϊκό τραγουδιστή Αντώνη Καλογιάννη, βέρο Καισαριανιώτη και από τα γεννοφάσκια του κομμουνιστή. Μειοψηφεί και απέχει μόνο το ΚΚΕ. Σύμπασα η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία τιμά (προς τιμήν της) τον Μανώλη Γλέζο, κατά την παρουσίαση του έργου του για την Εθνική Αντίσταση. Απούσα μόνον η Αλέκα Παπαρήγα. Μια ζωή ακαταπόνητος αγωνιστής, παγκόσμιο σύμβολο της αντίστασης στον ναζισμό και τον φασισμό και με βραβεία Λένιν, ο Μανώλης Γλέζος δεν αξιώθηκε και την πατέντα του Περισσού…

Δεν χαριτολογούσε, φευ, με το σφουγγάρισμα, η Αλέκα Παπαρήγα. Κι αυτό είναι το τραγικό. Υπέρτατη εξουσία το Κόμμα, αυτοσκοπός πια κι όχι εργαλείο, δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, κριτική ή ανυπακοή στις αποφάσεις και εντολές του. Ακόμη κι όταν είναι κραυγαλέος ο παραλογισμός τους.

Ανατριχιάζω κάθε φορά που θυμάμαι, αίφνης, κάποια παρεπόμενα της τραγωδίας του Τσερνομπίλ, το Πάσχα του 1986. Τους έρμους Κνίτες να ανεβοκατεβαίνουν αδιάκοπα τους δρόμους των Εξαρχείων βαρυφορτωμένοι με τσάντες γεμάτες μαρούλια για να πείθεται ο κοσμάκης να ψωνίζει άφοβα στη «Λαϊκή» της Καλλιδρομίου για την πασχαλινή μαγειρίτσα. Διότι το Κόμμα είπε, και διατυμπάνιζε πρωτοσέλιδα ο «Ριζοσπάστης», ότι ήταν αντισοβιετικός μύθος των Αμερικανών η φονική ραδιενέργεια…

Πολύ χειρότερα όσα έγιναν στο Κίεβο της Ουκρανίας: Το εκεί Κόμμα επί τέσσερις ημέρες απέκρυψε από τον πληθυσμό την τήξη του πυρηνικού αντιδραστήρα. Ετσι, την Πρωτομαγιά εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενοι παρέλασαν μέσα σ’ ένα αόρατο φονικό νέφος από ραδιενεργό στρόντιο, καίσιο 137, κάλιο και πλουτώνιο. Ακριβής απολογισμός για τα θύματα του Τσερνομπίλ, αλλά και της εγκληματικής κομματικής ανευθυνότητας, ουδέποτε έγινε…

Τη μεγάλη ανατριχίλα, ωστόσο, μας την επιφυλάσσει σε λίγες ημέρες το συνέδριο του ΚΚΕ. Χωρίς τυμπανοκρουσίες αλλά και χωρίς ισχυρές αντιστάσεις, θα επιχειρήσει, στα μουλωχτά και προγραμματισμένα, τη νεκρανάσταση του Στάλιν και τη θεωρητική δικαίωση του σταλινισμού. Οι εκτός των κομματικών τειχών δεν θα το παίρναμε χαμπάρι αν δεν υπήρχε ένα τολμηρό (θέλει πράγματι τόλμη να αντιμετωπίζεις την ιδεολογική τρομοκρατία του ΚΚΕ) άρθρο του πανεπιστημιακού καθηγητή Γιώργου Ρούση, που δημοσιεύθηκε στον «Ριζοσπάστη» και αρχίζει έτσι:

«Σύντροφοι, με πόνο ψυχής διαπιστώνω ότι οι θέσεις της Κ.Ε. επιβεβαιώνουν την εκτίμησή μου περί σταλινικής στροφής του Κόμματος (…). Η στροφή αυτή, σε συνδυασμό με ένα σεχταρισμό, ο οποίος όλο και πιο έντονα διέπει όλες τις πτυχές της κομματικής δραστηριότητας αν τελικά υιοθετηθεί από το 18ο Συνέδριο, θα είναι καταστροφική…».

Ο αρθρογράφος αναλύει μία μία τις «θέσεις» που τεκμηριώνουν την εκτίμησή του (λ.χ. η θέση 17, κατά την οποία το πιο συνεπές ρεύμα της μαρξιστικής διανόησης και πολιτικής ήταν υπό την ηγεσία του Στάλιν). Και υπογραμμίζει ιδιαίτερα την ανατριχιαστική («κάποιες υπερβολές» στην αντιμετώπιση των αντεπαναστατικών κέντρων!) δικαιολόγηση των εκκαθαρίσεων του 1936-1938 με την εξόντωση εκατοντάδων χιλιάδων μπολσεβίκων της Οκτωβριανής Επανάστασης και της βίαιης κολλεκτιβοποίησης, με τα εκατομμύρια θύματα από τον λιμό και τη σταλινική τρομοκρατία.

Στον Γ. Ρούση απάντησε η ίδια η Αλέκα Παπαρήγα (με ομιλία της στην Πάτρα 5-11-08) με έναν τρόπο εκπληκτικό:

«Εγιναν ακρότητες; Εγώ σου λέω ότι μπορεί και να έγιναν. Αυτό θα μας μείνει από εκείνη την περίοδο; Και στο κάτω κάτω, ας τα πουν οι ίδιοι οι Σοβιετικοί. Είμαστε εμείς μέσα στην ΕΣΣΔ το ’30 και το ’35 να ξέρουμε;».

Αυτό το θρασύτατο «κουκούλωμα» της σταλινικής θηριωδίας δεν ξεσήκωσε, αλίμονο, θύελλα αντιδράσεων στην αφασική ελληνική κοινωνία, που οφείλει βεβαίως να ανησυχεί, όταν οι κάθε λογής απολογητές του ολοκληρωτισμού την προκαλούν επικίνδυνα. Ακόμη και η «ανανεωτική» πτέρυγα της παραδοσιακής Αριστεράς, με κάποια χλιαρά κείμενα στην «Αυγή», επιδεικνύει μια συντροφική καθωσπρεπική αβρότητα, που σκλαβώνει…

Εχοντας τη γούνα μου καμένη (επί δεκαετίες «προβοκάτορας» για το ΚΚΕ, παρά τη στενή σχέση μου με τον Χαρ. Φλωράκη) θα απευθυνθώ με κάποια αμυδρή προσδοκία στους νεότερης ηλικίας συνέδρους του ΚΚΕ: Δεν είδατε, προ τριετίας, τη συγκλονιστική ταινία «Οι ζωές των άλλων», ούτε, παλαιότερα, τη συνταρακτική «Ομολογία» του Κώστα Γαβρά. Τρέξτε τώρα να δείτε το «Κατίν» του Βάιντα -για να ψυχοπλακωθείτε και να ταρακουνηθεί το μυαλό σας.

Δεν διαβάσατε, όταν έπρεπε, το «Μηδέν και το άπειρο» για τις «δίκες της Μόσχας» -γιατί ο Αρθουρ Κέστλερ είχε υπηρετήσει και στην Ιντέλιτζενς Σέρβις. Διαβάστε τώρα απνευστί την έξοχη «Υπόθεση Τουλάγεφ» -μια ζωή επαναστάτης ο Βίκτωρ Σερζ.

Και πάνω απ’ όλα:

Αντιπαραθέστε στη μούχλα των «θέσεων της Κ.Ε.» τη διαχρονική φρεσκάδα όσων εκήρυττε η Ρόζα Λούξεμπουργκ (μόλις συμπληρώθηκαν 90 χρόνια από την άγρια δολοφονία της) στις ιδεολογικές συγκρούσεις της με τον Λένιν και τον «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό» του: Με πεμπτουσία του τον ουμανισμό, δεν υπάρχει σοσιαλισμός χωρίς δημοκρατία και ελευθερία. Και «η ελευθερία νοείται πάντοτε ως ελευθερία γι’ αυτόν που σκέφτεται διαφορετικά».

 

Η αριστερή μας αυτοεκτίμηση

του Άγγελου Τσέκερη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΑΥΓΗ , 29 Ιανουαρίου 2009

Στις εκλογές του 2000, ο Σπύρος Βούγιας, αφού πρώτα είχε γίνει γνωστός ως αυτοδιοικητικό στέλεχος της ανανεωτικής αριστεράς, εξελέγη βουλευτής Επικρατείας με το ΠΑΣΟΚ. Την ημέρα που ορκιζόταν η νέα Βουλή, ο Βούγιας μπήκε στα γραφεία της κοινοβουλευτικής ομάδας του Συνασπισμού, για να ευχηθεί στους πρώην συντρόφους του. Ήταν μια κίνηση που επιχειρούσε να ξεπλύνει το καιροσκοπικό άλμα του προς το κόμμα εξουσίας με υψηλού επιπέδου πολιτικό πολιτισμό. Σε μια ανάλογη κίνηση πολιτικού πολιτισμού, ο τότε πρόεδρος του ΣΥΝ, Νίκος Κωνσταντόπουλος, τον έβγαλε από τα γραφεία σχεδόν σηκωτό.

Την περίοδο εκείνη, η πίεση που ασκούσε το ρεύμα του «εκσυγχρονισμού» στην αριστερά, είτε απ’ έξω είτε και από τα μέσα, ήταν αφόρητη. Ιστορικά στελέχη της ανανεωτικής αριστεράς περνούσαν στο ΠΑΣΟΚ κάθε λίγο και λιγάκι, πότε υποστηρίζοντας τους βομβαρδισμούς στα Βαλκάνια, πότε υπερασπιζόμενα το δικαίωμα της κυβέρνησης να παραδίδει τον Οτσαλάν, πότε εξυμνώντας με ρεαλισμό τον λαϊκό καπιταλισμό του χρηματιστηρίου και πότε καταγγέλλοντας τον Συνασπισμό για νεοκομμουνιστική μετάλλαξη. Το ΠΑΣΟΚ είχε διακηρυγμένο στόχο να μας αφήσει εκτός Βουλής. Και τη στιγμή εκείνη, αισθάνθηκα ότι ο Νίκος Κωνσταντόπουλος, τσαλακώνοντας ανεπανόρθωτα την επικοινωνιακή κίνηση του Βούγια, συμπεριφέρθηκε σαν αρχηγός: δηλαδή μίλησε εκ μέρους όλων μας. Αυτό είναι που έχω κρατήσει από τη θητεία του στην προεδρία του Συνασπισμού.

Ο Νίκος Κωνσταντόπουλος αποχώρησε από την προεδρία του Συνασπισμού αποθεούμενος. Υπήρχε μια έντονη φημολογία ότι ο Καραμανλής θα τον προτείνει για Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ο απερχόμενος πρόεδρος του ΣΥΝ είχε χαρακτηρίσει αστείους όσους τον ενέπλεκαν με τέτοια σενάρια, αλλά η αίσθηση που έδινε ήταν ότι ο ίδιος αυτά τα σενάρια τα συντηρούσε. Η υπόθεση αυτή είχε εξελιχθεί σε ένα είδος ταμπού: κατά κάποιον τρόπο απαγορεύαμε στον εαυτό μας να αναφέρεται δημόσια σε αυτό το ζήτημα.

Έτσι, παρά το γεγονός ότι η προοπτική της Προεδρίας της Δημοκρατίας ήταν άβολη για πάρα πολύ κόσμο στον Συνασπισμό, που είχε βαρεθεί τις αλλεπάλληλες μεταπηδήσεις κορυφαίων στελεχών της αριστεράς στο θεσμικό κατεστημένο, κανείς δεν είπε τίποτα. Στο συνέδριο του 2004 τον χειροκροτούσαμε όρθιοι επί δέκα λεπτά. Στο κάτω-κάτω ήταν ο πρόεδρος που πήρε το κόμμα εκτός Βουλής, με οξύτατες εσωτερικές αντιφάσεις, και το παρέδωσε προσανατολισμένο στα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης, και σε μια συμμαχία -έστω και προβληματική εκείνη τη στιγμή- με τη ριζοσπαστική αριστερά. Όπως τότε με τον Βούγια, είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση της αριστερής μας αυτοεκτίμησης και οφείλαμε να του το αναγνωρίσουμε.

Ο πρώην πρόεδρος παρέμεινε βουλευτής, διατυπώνοντας δημόσια, όπως είχε κάθε δικαίωμα, απόψεις εντελώς αντίθετες με αυτές που είχε υποστηρίξει στο συνέδριο. Το 2007 δεν δέχτηκε να είναι υποψήφιος βουλευτής. Σε ένα κείμενο της εσωκομματικής αντιπολίτευσης διάβασα «για τον απαράδεκτο τρόπο με τον οποίο του φέρθηκε ο Αλαβάνος». Είναι αναφορά στην απόφαση του Αλαβάνου να αφήσει τη σιγουριά της Β’ Αθήνας και να πάει να φέρει την έδρα από το Ηράκλειο. Δεν ξέρω πόσο απαράδεκτη ήταν αυτή η ενέργεια, γεγονός είναι πάντως ότι δεν εμπόδισε άλλα κορυφαία στελέχη μας να διεκδικήσουν την εκλογή τους από εξαιρετικά ασφαλείς θέσεις. Πολλοί προσπαθήσαμε σε εκείνες τις εκλογές να πείσουμε τον εαυτό μας ότι διάφορες αμφίσημες παρεμβάσεις του Ν. Κωνσταντόπουλου δήλωναν υποστήριξη στο κόμμα του.

Έκτοτε ο πρώην πρόεδρός μας παρεμβαίνει δημόσια σε κάθε ζήτημα για το οποίο ο Συνασπισμός δέχεται κριτική και επιθέσεις. Είναι δικαίωμά του. Αλλά η προσπάθεια να αποδομήσει τη σημερινή ηγεσία δεν στρέφεται ούτε εναντίον του Αλαβάνου ούτε εναντίον του Τσίπρα, τον οποίο άλλωστε είχε υποστηρίξει: στρέφεται εναντίον του 70% του τελευταίου συνεδρίου. Και μας αναγκάζει να θυμηθούμε ότι τον ίδιο δεν τον αποδόμησε με τέτοιον τρόπο ποτέ κανένας. Εκτός ίσως από τον Βούγια και τους συντρόφους μας που πέρασαν στο ΠΑΣΟΚ και τους οποίους με συγκίνηση είδαμε τις προάλλες να προσέρχονται μαζικά στην παρουσίαση του βιβλίου του Λεωνίδα στη Θεσσαλονίκη. 

 

Οι 130, βορά στις ύαινες

του Βασ. Καρδάση

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ , 21 Ιανουαρίου 2009

Δεν μπορούμε να ξυπνήσουμε;
Πρέπει για πάντα, αγαπητοί φίλοι, να πεθαίνουμε μέσα στον ύπνο μας;
Τσαρλς Μπουκόφσκι, «Ο ήλιος σκορπίζει ευσπλαχνία»

Ο αθλητικός χώρος είναι κατ’ εξοχήν διεφθαρμένος και διαπλεκόμενος. Συσσωρευμένα χρέη των ποδοσφαιρικών ανωνύμων εταιρειών χαρίζονται εν μιά νυκτί με τροπολογίες στη Βουλή χάριν της άγρας πολιτικής πελατείας. Επιχειρηματίες, υπόδικοι και κατάδικοι, αναμιγνύονται, πολλές φορές υπό την παρότρυνση των κρατικών αρχών και των πολιτικών εκπροσώπων, με τις διοικήσεις των ΠΑΕ, για να εξασφαλίζουν διηνεκώς τη στήριξη χιλιάδων φιλάθλων. Αναβολικά διακινούνται ευρέως στους αθλητές με τη σύμφωνη γνώμη των ομοσπονδικών και με την ενθάρρυνση των πολιτικών αρχών, προκειμένου οι αθλητικές επιτυχίες να επισκιάζουν τα μείζονα κοινωνικά προβλήματα. Η τυφλή βία και ο άκρατος φανατισμός των νεαρών οπαδών υποδαυλίζονται από τον αθλητικό Τύπο και τους παράγοντες των συλλόγων υπό τα όμματα της Πολιτείας.

ΚΟΡΥΦΑΙΟ δείγμα διαπλοκής αλλά και εκμετάλλευσης των φίλαθλων αισθημάτων συνιστά η υπόθεση της κατασκευής του γηπέδου του Παναθηναϊκού στον Ελαιώνα. Το διακαίωμα και η πρόθεση της πράσινης ΠΑΕ να ανεγείρει γήπεδο συνδυάστηκε σκανδαλωδώς, με τη συνέργεια των δύο κύριων συνιστωσών του Δήμου Αθηναίων, Κακλαμάνη και Σκανδαλίδη, με τα επιχειρηματικά συμφέροντα συγκεκριμένου επιχειρηματία, που ενεπλάκη στην υπόθεση υπό την προϋπόθεση να κατασκευάσει ένα εμπορικό κέντρο στον Βοτανικό. Μέσα ενημέρωσης και «υπεύθυνοι» παράγοντες καταγγέλλουν πολίτες για το συνταγματικό δικαίωμά τους να προσφύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, παραδίδοντάς τους στην οργή των οπαδών. Παρακάμπτεται συνειδητά ότι η προσφυγή των πολιτών αφορά αποκλειστικά την ανέγερση του νέου Mall και όχι την κατασκευή του γηπέδου. Οι 130 βορά στις ύαινες. Οταν και εφόσον εκδηλωθούν βίαιες πράξεις σε βάρος των πολιτών ή του πολιτικού φορέα που σθεναρά υποστήριξε την προσφυγή, τότε οι «υπεύθυνοι» αθλητικοπαράγοντες και οι «αντικειμενικοί» αθλητικογράφοι αναμένεται να εκφράσουν τη λύπη και τον αποτροπιασμό τους. Μέχρι τότε, απλώς θα συναρμολογούν την πολεμική ατμόσφαιρα.

Η ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ των οπαδών αποτελούσε ανέκαθεν λίαν αποτελεσματική μέθοδο στην Ελλάδα. Καθότι είναι εύπλαστη μάζα, κατά πλειονότητα αποστασιοποιημένη από την πολιτική και την κοινωνική δράση. Εθνοπατέρες και επιχειρηματίες διεγείρουν επιλεκτικώς οπαδικά αντανακλαστικά, για να προσανατολίσουν κατά βούληση τις ανυποψίαστες συνειδήσεις των οπαδών, είτε στην κατεύθυνση της ψήφισης συγκεκριμένων πολιτικών είτε της θωράκισης διαπλεκόμενων συμφερόντων. Η αντίσταση σ’ αυτές τις μεθοδεύσεις ισοδυναμεί με συνταγματικό καθήκον. Κι ας σκούζουν δακρυρροούντες οι επώνυμοι των ημερών μας.

 

 

Εγκώμιο ενάντια στην ταξική ενότητα

του Βασ. Καρδάση

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 25 Δεκεμβρίου 2008

Πολύ μελάνι έχει χυθεί τις τελευταίες μέρες και ακόμα περισσότερα λόγια έχουν ειπωθεί για να κολακέψουν τη νεολαία και να παρουσιάσουν τις κινητοποιήσεις ως ένα «νέο ιδιότυπο κίνημα» των νέων, ως μια «εξέγερση» που αποτελεί απόδειξη ότι η νεολαία είναι μια συνεκτική ομάδα στην «πρωτοπορία» της κοινωνίας.

Με αφορμή τις κινητοποιήσεις που ξεδιπλώνονται με μεγαλύτερη ένταση μετά την εν ψυχρώ δολοφονία του 15χρονου, πρωταγωνιστές στην κατάρτιση του υμνολογίου της νεολαίας – όχι για πρώτη φορά – είναι δυνάμεις του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, ομάδες που πορεύονται μαζί τους καθώς και μερίδα του Τύπου.

Κοινή συνιστώσα των παραπάνω παρεμβάσεων είναι να εμφανίσουν ως υποκείμενο της λαϊκής πάλης για κοινωνικές αλλαγές ένα κίνημα νέων που ως υπόβαθρο μπορεί να έχει τα προβλήματα που βιώνουν, που αναζητεί θολά μια καλύτερη κοινωνία, αλλά που αντικειμενικά δεν ξεπερνά τα όρια αυτής της κοινωνίας. Αντικειμενικά επίσης, στέκεται απέναντι στο εργατικό κίνημα, στην επαναστατική πάλη για την αντικατάσταση του καπιταλισμού από το σοσιαλισμό, απέναντι στην εργατική τάξη, που από τη θέση της ως η τάξη που την εκμεταλλεύεται η κυρίαρχη, που δεν έχει καμιά ιδιοκτησία σε μέσα παραγωγής, είναι η τάξη που μπορεί να κινήσει με την πάλη της τον τροχό της Ιστορίας προς τα μπρος.

Ολο αυτό το υμνολόγιο της νεολαίας ως διαταξικής κοινωνικής κατηγορίας δεν έχει τη βάση του στην αγωνία για ανάπτυξη του κινήματος της νεολαίας ή για ωρίμανση των αιτημάτων και των στόχων πάλης των νέων σε ριζοσπαστική κατεύθυνση. Αντίθετα, στοχεύει στον αποπροσανατολισμό και την αποδυνάμωση των αγώνων, στη διαμόρφωση ενός κλίματος αποστεωμένου από την ταξική πάλη, έτσι ώστε η νεολαία που ανήκει στην εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα – που δίκαια αγωνίζεται και κινητοποιείται – να μη διακρίνει ως ένοχο απέναντί της την πολιτική των μονοπωλίων.

Στόχος του κανακέματος είναι η νεολαία να αντιδρά γενικόλογα στο γεγονός ότι σήμερα βγαίνει στην παραγωγή με δυσμενέστερους όρους από τις προηγούμενες γενιές ως αποτέλεσμα ακριβώς της αυξανόμενης επιθετικότητας του κεφαλαίου.

Ετσι, «καταργούνται» από το λεξιλόγιο οι τάξεις, η ταξική πάλη, η εξουσία των μονοπωλίων.

Ταυτόχρονα, ως «εχθρός» παρουσιάζονται οι «μεγάλοι» που «έχουν ευθύνες» για τα προβλήματα της νεολαίας, είτε αυτοί είναι γονείς, εργαζόμενοι, είτε εργοδότες και πολιτικοί εκπρόσωποι της εξουσίας των μονοπωλίων… Ολοι στο ίδιο τσουβάλι…

Απώτερος στόχος του «εγκωμίου στη νεολαία» είναι να την απομακρύνει την εργατική και εργαζόμενη νεολαία, τα παιδιά του λαού, από τους εργαζόμενους και τα άλλα λαϊκά στρώματα, να αποδυναμωθεί η προοπτική της ταξικής πάλης, ακριβώς γιατί είναι αυτή η πάλη που είναι επικίνδυνη για την κυριαρχία των μονοπωλίων.

Ωστόσο, η νεολαία ως ηλικιακή ομάδα μπορεί να έχει κοινά χαρακτηριστικά που απορρέουν ακριβώς από την ηλικία, αλλά δεν αποτελεί τάξη για να καθορίζεται από ενιαία και κοινά συμφέροντα.

Οι νέοι άνθρωποι, κατά κανόνα, θα ανήκουν στην τάξη από την οποία προέρχονται, πράγμα που σημαίνει ότι το μεγαλύτερο κομμάτι της νεολαίας προορίζεται για την εργατική τάξη. Και αυτό αφορά τους μαθητές, τους φοιτητές – σπουδαστές, τους νέους εργαζόμενους.

Είναι αυτήν ακριβώς την ενότητα των συμφερόντων της πλειοψηφίας της νεολαίας με την εργατική τάξη που επιδιώκουν να αποδομήσουν οι εκπρόσωποι του κεφαλαίου.

Γιατί η νεολαία μπορεί να γίνει πραγματικά επικίνδυνη όχι αν σπάσει τη μία ή την άλλη τζαμαρία, αλλά αν συνενωθεί με την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα σε ένα ριζοσπαστικό ποτάμι αγανάκτησης, με αιτήματα και στόχους που ανταποκρίνονται στα δικά τους συμφέροντα.

Για να γκρεμίσουν όχι συμβολικά τη βιτρίνα, αλλά την ίδια τη σχέση παραγωγής που βασίζεται στην εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης.

Για να χτίσουν με αιτήματα και στόχους κόντρα στην εξουσία των μονοπωλίων, εκείνο το μέτωπο που θα ανοίγει το δρόμο για τη διεκδίκηση της λαϊκής εξουσίας.

Ασχετο: Εσπευσαν σαν έτοιμοι από καιρό οι διάφοροι αναλυτές και οι ειδικοί ρεπόρτερ, άλλος για να διαπιστώσει «έλλειψη ενημέρωσης», άλλος να προλάβει τις «θεωρίες συνωμοσίας», άλλος να προειδοποιήσει κι όλοι μαζί να υπονοήσουν – πόσο πιο ανοιχτά; – «τα κεφάλια μέσα». Πειράζει που η προβοκάτσια κάνει «μπαμ»; Κι ότι το λαϊκό κίνημα έχει πλέον αρκετή εμπειρία και για να επαγρυπνεί και για να αντιμετωπίσει σχέδια που κεντρικό στόχο έχουν να υπονομεύσουν τους αγώνες του;

 

Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος

του Βασ. Καρδάση

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ , 24 Δεκεμβρίου 2008

Κύριοι, ξέρω πως έχετε ονόματα μόνο·
δεν έχετε πρόσωπα. Δεν είστε παρά προσωπεία,
του χρυσού και του φόνου· και δεν θα μ’ ακούσετε.
Νικηφόρος Βρεττάκος, Συμβολή για μια δίκη, στην Επιθεώρηση Τέχνης, 1966.

Οτίτλος της εφημερίδας Αυριανή ήταν εύγλωττος: εφόσον η Αστυνομία αδυνατεί, ας κληθεί το ΚΚΕ να αναλάβει την τήρηση της τάξης στους δρόμους. Τίτλος τιμής για το κόμμα της κ. Παπαρήγα. Το οποίο, κατά γενική ομολογία, έχει αποδείξει ότι διαφυλάσσει αμόλυντες τις γραμμές του από τα μιάσματα που διασαλεύουν την τάξη. Βεβαίως, δεν έχει υποστηρίξει ανάλογη πρόταση μέχρι σήμερα ο κ. Πρετεντέρης, μάλλον όμως για ιδιοτελείς λόγους. Ισως ο αγνός θεματοφύλακας της κοινωνικής ηρεμίας μας σκέπτεται ότι έτσι δεν θα μπορεί στο εξής και ο ίδιος να πετάει μπουκάλια σε διαιτητές στα παιχνίδια του Παναθηναϊκού, όπως είχε κάνει στο παρελθόν. Προσωρινά περιορίζεται να πείσει ότι το ΚΚΕ είναι πλήρως εναρμονισμένο με την καθεστηκυία τάξη, αντίθετα με τον ΣΥΡΙΖΑ, που χαϊδεύει τα αυτιά των κουκουλοφόρων. Ο κ. Πάγκαλος το προχώρησε περαιτέρω: ο ΣΥΡΙΖΑ καθοδηγεί το φαινόμενο της πολιτικής αλητείας.

ΟΣΑ διατρανώνουν οι χιλιάδες μαθητές και φοιτητές στους δρόμους για τη χωρίς περιεχόμενο ζωή και γνώση, όσα μετέδωσαν τα ξένα Μέσα Ενημέρωσης για κοινωνική εξέγερση, όσα υπεύθυνα διατύπωσε ο αρχιεπίσκοπος στο άρθρο του στον Επενδυτή για το δίκιο των εξεγερμένων παιδιών, όλα αυτά οι αμύντορες της κατεστημένης τάξης τα ρίχνουν εν τω κενώ. Ασχημονούν αγρίως εν τέλει σε βάρος της όποιας ισονομίας και δικαιοσύνης έχει απομείνει στον κόσμο τούτο.

ΔΡΩΝΤΑΣ ως συγχορδία κουκουλοφόρων της Κατοχής δείχνουν με το δάχτυλο τον ένοχο, για να τον οδηγήσουν στην κρεμάλα. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο απείθαρχος, ο ατίθασος, ο άσωτος, ο καπετάν-φασαρίας. Το ΚΚΕ, το καλό παιδί, το νοικοκυρεμένο, που κοιτάει τη δουλειά του, κάθεται στη γωνία του και δεν πειράζει κανέναν.

ΣΤΟ πολιτικό σύστημα που οι ταγοί του κοινωνικού κομφορμισμού αναπαράγουν έργω και λόγω καθημερινά, αρμόζει μια Αριστερά ιδεολογικά αποστεωμένη, πολιτικά μειονεκτική, συναισθηματικά ηττημένη, ψυχικά παραδομένη, αυτοβούλως παραγκωνισμένη ως μιαρή. Η Αριστερά που παρεμβαίνει στις εξελίξεις, που αντιμάχεται τον εθνικισμό, που ευαισθητοποιείται στο κοινωνικό ζήτημα, που αντιστέκεται στις εδραιωμένες συντηρητικές νοοτροπίες, που μέσα από τα λάθη της ανανεώνεται, που τολμά να οραματίζεται το ανθρώπινο πρόσωπο του σοσιαλισμού είναι μια βδελυρή, ύποπτη, εθνικά υπόλογη, κοινωνικά αναξιόπιστη Αριστερά, που πρέπει να τεθεί στο περιθώριο.